Connect with us

Köşe Yazıları

Yemen’de Derinleşen İnsani Kriz

Yayınlanma:

-

2010 yılının son günlerinde Tunus’taki kitle gösterileriyle başlayan ve ülkeyi 28 yıldır demir yumrukla yöneten Zeynel Abidin bin Ali’nin kısa süre içinde devrilmesinin verdiği cesaretle 2011 yılında Arap nüfus çoğunluklu ülkelerin neredeyse tamamına yayılan toplumsal eylemlilik, değişim ve devrim dalgası, uğradığı neredeyse her ülkede farklı sonuçlar üretti. Sınırlı reformlar, siyasi otoritenin barışçıl yoldan değişimi, yalnızca isimlerin değiştiği bir kısır döngü içinde aynı mekanizmaların kendini yeniden üretmesi, iç savaş ve dış müdahale, “Arap Baharı” süreci boyunca gerçekleşen muhtelif olgular arasındaydı.

Siyasi değişim süreci Yemen’de ise kabaca iki ayrı safha biçiminde gerçekleşti. 2011 yılı başlarında, Ali Abdullah Salih yönetiminin akaryakıt sübvansiyonlarında yaptığı büyük kesintilerin katalizör rolü oynamasıyla başlayan gösteriler kısa sürede Salih’in başlıca destekçileri olan Suudi Arabistan ve ABD’yi karşısına alan bir çizgiye bürünmüştü. Aynı dönemde Bahreyn’deki halk hareketini tanklarla ezen Körfez İşbirliği Konseyi, Yemen’de ise “geçiş modeli”ni benimsedi ve Kasım ayında, Salih’in yardımcısı Abdurabbu Mansur el-Hadi’nin başkanlığında, farklı siyasi partilerin temsil edildiği bir hükümet kuruldu.

Yeni dönemin etkili aktörlerinden biri, Müslüman Kardeşler’le bağlantılı Islah Partisi’ydi. Ancak 2013 yılından itibaren Suudi Arabistan ve müttefiklerinin bölge genelinde Müslüman Kardeşler’i tasfiyeye girişmesiyle birlikte, Yemen’de farklı siyasi aktörler kendilerine daha geniş bir alan bulmaya başladı. Bunların en başında gelen ise, liderlik mekanizmalarında Husi aşiretinin mensuplarının bulunması sebebiyle Husiler olarak da anılan, genellikle Şii nüfusla özdeşleştirilmekle birlikte oldukça geniş bir toplumsal tabana dayanan Ensarullah hareketiydi. Hareket 2014 yılındaki ikinci dalga devrim sürecinde başkent Sana’daki pek çok kurumu ele geçirdi ve yönetimin istifasını istedi. Cumhurbaşkanı Hadi istifa ederek güneydeki Aden şehrine gitti. Ancak bir süre sonra diğer Körfez ülkelerinin de yönlendirmesi ve baskısıyla Aden’de kendini yeniden cumhurbaşkanı ilan etti ve ülkede iki başlı bir yönetim oluştu. Husilerin stratejik önemdeki Aden’e doğru ilerlemesi ise dış müdahaleyi beraberinde getirdi. Suudi Arabistan’ın başını çektiği Arap koalisyonu, 26 Mart 2015’teki hava saldırılarıyla, yıllar sürecek bir savaşı başlatmış oldu.

Elbette müdahale başladığı zaman savaşın bu kadar uzun süreceği kimsenin beklentisi dahilinde değildi. Arap koalisyonu zamanla kendi içinde bazı çatlaklar yaşasa da karadan ve havadan düzenlenen saldırılar uzun süre devam etti. Diğer yandan şiddetli çatışmalara rağmen ve “Husilerin” zaman zaman savaşı Suudi Arabistan topraklarına da taşımasına rağmen Yemen’deki statükoda önemli bir değişim meydana gelmedi. Bugün halen Yemen’in bir kısmı Ensarullah liderliğinin, bir kısmı ise Hadi hükümetinin kontrolü altında bulunuyor. Süreç içinde Suudi Arabistan’la yollarını ayıran Birleşik Arap Emirlikleri ise güney vilayetlerde hüküm süren, “Güney Geçiş Konseyi” isimli ayrılıkçı yapıyı destekliyor. Bu üç siyasi merkezin dışında, Arabistan Yarımadası El Kaidesi örgütü de bazı noktalarda kendi hakimiyetini kurmuş durumda.

Sürpriz niteliğinde olacak, denklem değiştirici majör gelişmeler olmadığı sürece kısa ya da orta vadede değişebilir gibi görünmeyen bu siyasi tabloya ise gün geçtikçe vahimleşen bir insani tablo eşlik ediyor.

Savaşın beşeri boyutu 

Tüm savaşlar gibi Yemen savaşı da kitlesel çapta sivil can kayıplarına sebep oldu. “Yemen Data Project” tarafından, savaşın ilk üç yılı hakkında hazırlanan rapora göre, bu süre zarfında gerçekleşen hava saldırılarının yaklaşık üçte biri askeri olmayan hedeflere yönelik oldu. Hava saldırılarında hayatını kaybeden toplam insan sayısı ise 70 bin olarak ifade ediliyor.

Ancak bu doğrudan sonucun dışında, savaşın dolaylı bir beşeri maliyeti de bulunuyor. Birkaç yıldır başta çocuklar olmak üzere nüfusun geniş kesimleri arasında, kitlesel çapta ölümlerle sonuçlanan yaygın bir açlık krizi yaşanıyor. Nüfusun yaklaşık yüzde sekseninin yardıma muhtaç olduğunun ifade edildiği Yemen’de, içilebilir su kaynaklarına erişim de oldukça sınırlı. Uluslararası kuruluşlar, ülkede her 10 dakikada bir çocuğun hayatını kaybettiğini raporluyor.

Son aylarda para biriminin de aşırı derecede değer kaybettiği ve derin bir ekonomik krizin yaşandığı Yemen’de, başta koronavirüs olmak üzere çeşitli salgın hastalıklar nedeniyle sağlık sistemi de önemli ölçüde iflas etmiş durumda.

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres, 20 Kasım günü yaptığı bir açıklamada Yemen’in dünyanın son birkaç on yılda gördüğü en kötü açlık ve kıtlık tehlikesine çok yakın olduğunu ifade etti ve durumu daha da kötüleştirecek tek taraflı adımlar atılmaması yönünde çağrıda bulundu. BM Genel Sekreteri, acil önlem alınmaması halinde milyonlarca kişinin hayatını kaybedebileceğini vurguladı.

Yemen Devrimi Yüksek Komite Başkanı Muhammed Ali el-Husi de Guterres’in yaptığı açıklamalar üzerine, Birleşmiş Milletler’in Yemen üzerindeki kuşatmanın kaldırılması için harekete geçmesini istedi.

Her ne kadar açıktan ifade edilmese de, Guterres’in bu açıklamasında durumu daha da kötüleştirecek tek taraflı adımlardan söz ederken gönderme yaptığı husus, ABD yönetiminin “İran ve müttefiklerine maksimum basınç” siyasetinin parçası olarak Ensarullah hareketini terör örgütü ilan etme kararıydı. Bu kararla insani kriz arasında doğrudan bir bağlantı bulunuyor, zira kararın hayata geçirilmesi durumunda pek çok uluslararası yardım kuruluşunun Ensarullah kontrolündeki bölgelerde çalışması imkânsız hale gelecek.

Trump yönetiminin Aralık ayı içinde hayata geçireceği düşünülen bu karara karşı BM ve çeşitli insani yardım kuruluşlarının yanı sıra ABD içinden de bazı tepkiler dile getirildi. Görevdeki son aylarında olan mevcut yönetimin bu adımı atıp atmayacağı veya Ocak ayında göreve başlayacak bir sonraki yönetimin farklı bir yönelime girip girmeyeceği kesin olarak bilinemese de, Yemen’deki siyasi açmazın güç kullanma yoluyla değişebilir gibi görünmediğini, beş buçuk yılın deneyimlerinden hareketle neredeyse kesin olarak söyleyebiliriz. Bölgenin en yoksul ülkesinin yaşadığı insani felaket daha da vahim bir niteliğe bürünmeden acil bir ateşkesin ilan edilmesi ve ülkenin tamamına acil insani yardımların ulaştırılması bir zorunluluk haline gelmiş durumda.

Siyaset Bilimi alanında doktora derecesine sahip olan ve 2016 yılından beri çeşitli vakıf üniversitelerinde ders vermekte olan Selim Sezer, ağırlıklı olarak Filistin ve Ortadoğu siyasetiyle ilgilenmektedir. Bu ilgiyi aktivizm alanına da taşıyan Sezer, BDS Türkiye gönüllüleri arasındadır. Dönemsel olarak bölgedeki siyasi gelişmeler hakkında çeşitli basın kuruluşlarına görüş ve röportajlar veren Sezer, Kasım 2020 itibariyle Yeni Pencere için yazmaya başlamıştır.

Tıklayın, yorumlayın

Yorum yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Köşe Yazıları

Müfteriler İçin Yasa

Yayınlanma:

-

Türkiye’de çokça mağduru olan yasalardan biri de 6284 Sayılı Yasa. Bu, öylesine çürük bir yasa ki, kadına şiddeti önlemek gibi iyiniyetli bir çabanın ürünü olsa da yol açtığı yıkım hayli ağır ve yaygın.

Yasayı, müfterileri koruyan, kollayan bir yasa olarak değerlendirmek yanlış olmaz. Düşünün ki kolayca atılan bir iftira, hakim ve polis gücünü kuşanıp balyoza dönüşüyor ve erkeklerin, babaların suratına iniyor.

Kocanızı evden uzaklaştırıp sevgilinizle alem mi yapmak istiyorsunuz, bu yasa tam size göre, bir telefon veya dilekçe ile iftiranızı atıyorsunuz, hakim 24 saat içinde karar vermek zorunda, “mahkeme” kararı ertesi gün kapınızda. Kocanızın itibarı sarsıldı ve aylarca eve gelemez. Aksi bir durum olursa hapis cezası var, polis hizmetinize amade kılınmış!

İki çocuk babası müvekkilim, bu yasanın şiddetine maruz kalıyor ve dördüncü kez evden uzaklaştırılıyor. Son uzaklaştırma kararı üzerine avukat olarak müdahil oldum ve aşağıdaki dilekçeyi sundum. Uzaklaştırma kararı bir günde alındı, benim itirazım ve takibim sonucu altı gün sonra nihayet karar çıktı: Red. (Şaşırdık mı, hayır.)

Biz de burda avukatçılık oynuyoruz! Eğer kadının sözü ile herhangi bir delile gerek olmaksızın uzaklaştırma kararları verilecekse neden Mahkemeye gidiliyor? Yakındaki bir polis merkezine gidilsin. Neden yargılama yapılıyormuş havası veriliyor? Ve eğer, itirazlar incelenmeden reddedilecekse, neden itiraz hakkı tanınıyor? Yargılama yapılıyormuş gibi bir algı oluşturmak için mi? (Rahat olun, böyle şeylere gerek yok. Kimse bir hukuk devletinde yaşadığına inanıyor değil, beklentimizi düşürdükçe düşürdük zaten.)

Kesin olan bir şey var: Bu yasayı yapanlar, böylesi bir “istismara”, “suistimale” kapı aralayanlar büyük vebal altındalar.

Aile Mahkemesi kalemindeki memur hanım, beni hemen tanımış, “Avukat bey, o nasıl bir dilekçe öyle!” diyerek şaşkınlığını dile getirdi.

Dedim: “Memur hanım, az bile!”

Kadının beyanını putlaştıran “sapkın” anlayış yüzünden cinsel saldırı, cinsel taciz suçlarını işlediği iddiasıyla haksız yere ceza alan, hapse giren çok sayıda mağdur var Türkiye’de.

İyi yasaların bile kötü uygulayıcılar elinde bir zulüm aracına dönüştüğü ülkede bir de üstüne kötü yasalar gelince, yaşamak işkence halini alabiliyor.

Müvekkilim kadına/eşine şiddet uygulamıyor ama maruz kaldığı haksızlığı da kolay kolay içine sindiremiyor, şahidim.

İnsanı, kendi insanını, toplumunu tanımayan, Adalet bilinci, hakka inancı yetersiz yasa koyucuların icraatları ortada. Bize düşen, bu yasaları tahkik ve mahkum etmek, adalete hizmete yarar yasalarla değiştirmek için emek vermek.

Çürük yasalardan bir yasanın mağdurlarından bir mağdurun hal-i pürmelâlini ortaya koyan dilekçemin açıklamalar kısmı bu amaçla dikkatinize sunuyorum:

1. Müvekkilim, yapımı ve uygulaması ciddi anlamda sorunlu olduğu aşikar 6284 sayılı kanunun mağdurlarından biridir.

2. İşbu karar müvekkilin evden uzaklaştırması hakkında verilen 4. karardır.

3. Müvekkilin eşine karşı herhangi bir şiddeti, hakareti, tehditi, aşağılamayı veya küçük düşürmeyi içerir söz veya davranışı bulunmaksızın alınan kararlar hukuka aykırıdır.

4. Herhangi bir delil, rapor, tanık, belge, sözlü veya yazılı ispat aracı, haklı bir karine olmaksızın, yalnızca kadının tek taraflı ve gerçeğe aykırı iddialarıyla, adeta bakkaldan sakız alınır gibi alınan kararların akla, vicdana, adalet duygusuna, hakkaniyete uyan bir yanı bulunmamaktadır. Böyle bir usul ve esasla alınan karara “Yargı Kararı” demek ancak şeklen ve kerhen mümkündür. Hukuk kavramı ve Yargılama’nın mahiyetine sırt çevrilerek karar alınmamalıdır.

5. Yasanın Hukuk mantığına aykırı ve çürük olması uygulayıcıların elini kolunu bağlamamalı, hakimlerin altına imza attığı kararların maddi değilse bile manevi yükünü taşıdıklarını gözardı edilmemelidir.

6. Karar alınırken titizlik gösterilmemesinin bedelini müvekkilim ve babalarından koparılmış iki küçük çocuk ödemektedir. Bu “keyfi” kararların veballeri olduğu hatırdan çıkartılmamalıdır. Ortada somut bir gerekçe, hatta ciddiye alınacak bir şüphe bile yokken bir insan 6 aydan fazladır evinden uzak tutulmakta, iki evlat babaları hayattayken kısmen yetim bırakılmaktadır.

7. Müvekkilim son uzaklaştırma kararı uyarınca 2 aylık süresini doldurup evine ve evlatlarının yanına döndüğünde, -ki gidecek başka yeri yoktur, satın aldığı o evin halen kredi borcunu ödemektedir- bu kanunu suistimal etmeyi alışkanlık haline getiren eşi, kendisine “Neden eve geldin!?” diyerek çıkışmıştır. Çocukların yanında tartışmaya girişen eşe, kreşe giden dört yaşındaki küçük çocukları karşı çıkmış ve “Anne, bir daha babamı evden uzaklaştırma!” demiştir. Aylardır annesinin yanında kalan çocuklardan küçüğü, babasının hakim kararıyla evden haksız yere uzaklaştırılmasına dilinin döndüğünce bu şekilde isyan etmiştir. Öte yandan, annesinden çok korkan 7 yaşındaki büyük çocukları, babasının bir kez daha evden uzaklaştırılacağını öğrenince odasına girip ağlamaya başlamıştır.

8. Peygamber eşlerinin bile Allah tarafından vahiyle uyarıldığı bir dünyada bu ülkenin kadınları kelimenin tam anlamıyla melek olsalar bile bu yasa hukuka aykırıdır. Yalnızca kadının beyanı ile, hiçbir somut delile ihtiyaç duymadan verilen kararlar zulüm niteliğindedir.

NETİCE VE TALEP :

Yukarıda arz ve izah edilen nedenlerle, müvekkilim ve iki çocuğunun daha fazla mağdur olmasına engel olunması adına mezkur haksız ve hukuksuz koruma kararının tümüyle kaldırılmasına karar verilmesini vekaleten arz ve talep ederim.

Devamını Okuyun

Köşe Yazıları

Aynı Hikâye

Yayınlanma:

-

Zamanlar ve nesiller değişiyor elbette ama hikâye aynı. Aktörler farklı, kurgular benzer. Kurgu da denebilir mi, emin değilim doğrusu. Mutlak bir kurgunun farklı vakitlerde biraz farklı biçimlerde arz-ı endam edişi, ötesi yok gibi.

Habil ile Kâbil’in misyona dayalı soyları her dönem yanımızda, karşımızda duruyorlar. İttifak ve karşıtlıklarımız onların o mutlak kurgudan mülhem pozisyonlarına göre değişiyor ama hikâye devam ediyor, özünü koruyor.

Genç kuşakları heyecanlandıracak, onların havsalalarını yeni anlam alanları ile muhatap alacak bir çizgi ve akışın yokluğundan yakınılabilir. Bu tarz sızlanmaların iyi niyeti mündemiç niteliklerine saygı duyulmalıdır ancak yakınmanın “ne”liğine dâir tartışmalara ihtiyacımız var.

Dönemsel heyecanları tetikleyen yasaklamalar, baskı ve yıldırma politikaları, egemenlerin yaşamların bambaşka taraflarına dönük kuşatmaları gençleri, ideolojik cenahları harekete geçirme potansiyeli vardır mutlaka.

Gençlere dâir bu yazıda da öne çıkan vurgular muhakkak büyük beklentilerin, onların yokluğunda oluşan hayal kırıklıklarının yansımasıdır, bunu da ‘hikâye’ benzetmesiyle dile getirmek tabii karşılanmalıdır.

Genci-yaşlısı ile hakikat yolculuklarında adalet mücadelesi vermeye azmetmiş bir toplam hangi hikâyenin ardından yürüyecektir ya da hangi hikâye onların derlenip toparlanmasına, davranmasına vesile olacaktır?

Hikâye orada öylece duruyor.

Devasa büyüklükte bir destan demeli belki de. Hikâye, görece kısa anlatımlar için daha uygun bir adlandırma.

Orada öylece duran hikâye, üzerinde vâr olduğumuz coğrafya ile yakın zamanlar birlikteliğiyle uzak coğrafyalar ve ciğer paralayan vaziyetler arasında gezinip duruyor: Halk hikâyelerinde olduğu gibi enstrümanlarla buluşan yanık seslerle feryatlarını bütün bir âleme, halklara, coğrafyalara salıyor.

Dijital varlıkların hakikat hedefli kavrayış alanlarında boy verme iddialarından Anadolu’da kuruyan göllerin dudakları çatlatan kuraklıklara uzanan zihinsel altüst oluşlara, Ceylan kızımızdan Aylan bebeğimize kesiksiz ilerleyen zulümlere, alın terinin ayaklar altına alınmaya çalışılan haysiyetine, yıldızlardan cadde ve sokaklara değin hayal edilemez büyüklükteki alanlara tahakküm eden egemenlik biçimlerine, börtü böceğin çığlıklarına, insanın türlü çeşit kuşatmayla nefessiz kalışına kadar aynı hikâye destan olma yolunda emin adımlarla ve gözümüzün içine baka baka devam ediyor.

Hikâye, kendini arayanlar için orada duruyor.

Az evvel dediğimiz gibi, kolayca görünebilmek için kendini büyüterek, azmanlaştırarak. Okuyucu, hadi dinleyici diyelim, esasen yabancısı olmadığı bu kurguya muttali olduktan sonra ne yapacak? İhata imkânlarını aştığı için o çerçeveyi yabancılayıp kendisinden uzak mı duracak?

Hikâye aynı… Muhatapların dönemsel zayıflıkları, alınamayan pozisyonlar onun aynılığını etkilemiyor. Sanırım, İsmet Özel’in “Aynı Adam” şiirindeki “aynılık” eksik olmalı.

Devamını Okuyun

Köşe Yazıları

İttifaklarda Nereden Başlamalı?  

Yayınlanma:

-

Farklı kişi ve çevrelerin birlikteliği hassas ve kırılgan olur. Dolayısıyla tarafları hırpalayıp yıpratacak ve herhangi bir yakın ya da uzun vadeli fayda hâsıl etmeyecek lüzumsuz ve yersiz tartışmalardan uzak durmak gerekir.

Bu tespitler yakıcı tartışmaların mutlak sûrette yapılmaması gerektiği anlamına gelmez. Bu tarz birlikteliklerin özel konumlarının bir gereği olarak ele alınmalıdır.

Belli/adı konuşmuş bir alan ve pratiğe odaklanmak, çerçevesi belirlenmiş meseleleri ele almak başka oluşumlarla ortak işler yapmak için adım atan çevrelerin işini kolaylaştıracaktır. Niyet ve pozisyonlar kesinleşince oluşacak özgüven iklimi gelecekte çok daha samimi tartışma atmosfer ve ortamları oluşturacaktır.

Uzun ve yorucu müzakereler, teorik tartışmalar bahsettiğimiz bu birliktelikler için risklidir. Salt düşünsel tartışmalarla bir yere varılamaz. Bir şekilde geçmişte yolları kesişmiş, acı tecrübeler etrafında duygusal kopuş ve karşıtlıklar yaşamış grup ya da kişilerin yıkıcı hesaplaşmalara varabilecek değerlendirmeleri fazlasıyla sürdürmelerinin önüne geçilmelidir.

Pratik sorunlar, somut mücadele alanları etrafında bir araya gelmeler sıraladığımız olumsuzlukların aksine bir seyir takip edecek, bambaşka neticeler üretecektir. Belirlenen ve ortaklaşılan alanlarda zulme karşı egemenlerin karşısına dikilen bir irade örgütlenebilirse farklı çevrelerden oluşan mezkûr yapılarda duygudaşlıklar pekişecek, düşünsel/teorik tartışmalar bu iklimin bereketli ortamında çok daha içten ve sıcak koşullarda ilerleyebilecektir.

İslami çevrelerin -çok azı dışında- ısrarla uzak durdukları yerel ve küresel zulüm, yozlaşma ve fitne alanları var. Bahis mevzu ettiğimiz oluşumların, ortak iradelerin ufkunda evvel emirde bu zulüm başlıkları olmalıdır. Sıralanacak madde başlıklarından besmele çekilerek yola koyulmalıdır.

Herhangi bir zulüm alanından yola çıkacak hakikat ve adalet talebi/mücadelesi, meseleleri genele teşmil eden ve zalim-mazlum gerilimini bütün aktör ve süreçleriyle ortaya koyan yapısıyla her adımında, her şeyi söylemiş olabilecektir. Bu zaten ilkesel bir tutumdur.

Gereksiz ve yeni yaralara sebebiyet verecek tartışmalara fazla heveslenmeden, olur olmaz yer ve aşamalarda geçmişi ve hataları deşelemeden yol alındıkça birçok mevzunun kendiliğinden kapandığı ya da bir hâle yola konulduğu görülecektir.

Devamını Okuyun

GÜNDEM