Connect with us

Köşe Yazıları

Antikapitalist Bir Tavır Olarak Çalışmanın Reddi

Yayınlanma:

-

I

Çalışma saatleri azalıp geçinme derdinin olmadığı boş zaman arttığında insan kendisine, ailesine ve yakınına daha çok zaman ayırabilir. İlgilendiği bahçe, kitap, sinema, müzik vs. alana odaklanabilir veya seyahat edebilir.

Toplumun merkezinde olan çalışma insanın hayatını kuşatır. Tatil günleri de çalışanların verimliliğini artırma işlevi görür. Ancak geçinme derdiyle insanlar arta kalan vakitlerde başka iş yapmak zorunda kalıyor. İnsanı fıtratına yabancılaştıran bir düzenin içerisindeyiz.

Frank Tashlin’in yazdığı “Ayı Olmayan Ayı” kitabının kahramanı ayı, kış uykusundan uyanıp mağaradan çıktığında kendisini bir fabrikada bulur. Fabrika yönetimi onu ayı olmadığına, tıraş olması gereken kürk palto giymiş budala bir adam olduğuna ikna eder. Aylarca işçi olarak çalıştığı fabrika bir kış günü  kapandığında insanlar evine giderken o ortada kalır. Nihayetinde fıtratına uyarak kış uykusuna yatar.

Bu ince kitabı derste 6. sınıf öğrencileriyle okuduk. Öğrencilerin kitapla ilgili yorumları şöyle ortaklıklar içeriyor: Ayı bir fabrikada, başka hayvanlar sirkte ve hayvanat bahçesinde  çalıştırılıyor. Böylelikle hayvanlar hayvanlığından çıkarılmış oluyor. Kesilen ağaçların yerine fabrikanın yapılması da tabiatın tabiatlığından çıkarıldığını gösteriyor.

Ailesini geçindirme derdiyle çok çalışan babasının insanlıktan çıkarıldığını fark eden bir öğrenci tesirli cümleler kuruyor: “Bu ayı aynı babam! Akşam işten eve geliyor ve pek konuşmuyor. Yemeğini yerken telefona bakıyor ve uyumak için odaya geçiyor. İki saat sonra da uyanıp taksicilik yapmaya gidiyor.”

II

“Gecenin bir vaktinde uyanıveriyor. Saate bakmaya çekiniyor. Ya alarmın çalmasına iki saat kaldıysa! Saate bakmamak için direniyor. Caddeden gelen araba seslerini dinliyor. Seslere göre saat 06.30 civarı olmalı. Saate bakınca tahmini doğrulanıyor. Rahatlıyor. Çünkü çok defa alarmın çalmasına iki saat kala uyanıp yeniden dalmaya çalışmanın stresiyle uyuyamadı. Alarm 06.45’te çalacak.”

Yukarıdaki durumu işini seven ve sevmeyen herkes çoğunlukla yaşar. İşini seven insanı sayısı da azdır. İşe gitmemek için bahaneler aranırken çalışırken de kaytarmalar yapılır. Elbette işini hakkıyla yerine getirmeye gayret gösteren kişiler var. Sözünü ettiğim durum zorunlu çalışmanın doğasıyla ilgilidir. Bu arada öğrencilerin yaramazlık yapmasında eğitimin zorunlu olması önemli bir etkendir.

Mesaiye kalınmamışsa çalışma sonrası eve dönünce yemek, aileyle vakit geçirme derken yatmaya geçilir. İnsan hayatının ne kadarı kendisine ait? Mecburi eğitim ve çalışmayla ömür tükeniyor.

Çalışanlar sömürülür, baskılanır, ahlâken alçaltıcı durumlara zorlanır. Artan iş yüküyle zorunlu mesailerde tutulur, güvenlik ve sağlık önlemi olmayan yerle koşullarda çalıştırılır, hakkını aradığındaysa işsizlikle korkutulur. Çalışırken işini kaybetme korkusu işsizken de iş bulamama korkusu insanı yorar. Meslek hastalıkları ile iş cinayetlerini de sayınca zorunlu çalışmanın sakıncaları katmerlenmiş olur.

Yevmiyeli, maaşlı çalışanların başında şef, patron veya müdür bulunur ve uyması gereken kurallar söz konusudur. Kendi tarlasında çiftçilik yapan, dükkânını işleten kişilerse nispeten daha özgürdür.

Tohum, gübre, mazot giderlerini karşılayamayanlar tarımı bırakıp şehre göç etmek zorunda kalabiliyor. Bu durumda onlara sigortalı işçi olmak daha mâkul geliyor. Tarımla uğraşanların giderleri için borçlanması, ürünlerini zararına satması gibi olumsuzlukları düşününce yukarıda sözünü ettiğim özgürlüğün de pek önemi kalmıyor. Kendi dükkânını işleten insanlar için de benzer şeyler sayabiliriz.

Neoliberal düzen; yoksulluğun, başarısızlığın, bunalımın suçunu kişiye yüklemekte pek mâhirdir. Çalıştığı hâlde ailesini geçindiremeyen, borcunu ödeyemeyen ve iş bulamayan birçok insan eksikliği kendi özünde görüp intihar ediyor.

Üniversite, çalışma hayatında lazım olan diplomayı sağlıyor diyeceğim ama daha çok işsizlik yaşını en az dört beş yıl erteleme işlevi görüyor. Öğrenciler belge ve sınavlar için bilgileri hafızaya atmakla meşgul oladursun diplomanın geçer akçe olduğu çoğu iş dalında yeni mezunlara pek yer kalmadı.

III

Gününün çoğunu işte geçiren, baskılanan, bedenen veya ruhen hastalanan, inancıyla ideolojisine ters düşmekten kaçınan, ömrünü sekiz-beş arasında geçirmek istemeyen, sakin yaşamak isteyen, asgari ücreti kabullenemeyen ve başka gerekçeleri olan kimi insanlar çalışmaktan vazgeçiyor. Kimi kendi mülküyle geçimini sağlarken kimi de aile ve yakınlarının desteğiyle ayakta durmaya çalışıyor.

Çalışmayı bırakmanın maddi ve manevi birçok zorluğu var. “Ne iş yapıyorsun?” sorusu gerilime ve utanca sebep olur. İşsiz insanlara toplum en başta ailesi ve yakınları olumsuz bakar. Çalışmayanı hakir görerek onurunu zedelemeye çalışırlar. İşsizler alay konusu olup ciddiye alınmazken -yeri gelir- onların akıl sağlığından şüphe edilir.

Bu kadar işsizlik, yoksulluk ve pahalılık varken çalışma karşıtlığı ütopik gelebilir. Çalışmadan kasıt kendi işinde değil maaşlı veya yevmiyeli çalışmadır. Bu arada hasta bir yakınına bakmak, ev işi, resim yapmak, kitap yazmak gibi şeyler çalışma olsa da para getirmeyen emek süreçleri toplum nezdinde itibar görmez.

Çalışma karşıtlığı, ihtiyacımızı karşılayamaz hâle gelecek denli üretimin durması değildir. Çalışmayı reddeden bir avuç insanın da buna gücü yetmez zaten. Mirasyedi ile mülklerinden aldığı kirayla zenginliğini artıran insanın işle ilgilenmemesini çalışma aleyhtarlığından sayamayız. Çalışma karşıtlığını mevcut üretim ve tüketim ağına karşı durmasıyla antikapitalist bir tavır olarak okuyabiliriz.

Tıklayın, yorumlayın

Yorum yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Köşe Yazıları

Kendini Kandırmayı Sevdiren Döngü

Yayınlanma:

-

Bir seçimin insanları, hele de onca problemi üst üste, iç içe yaşayan bir halkı heyecanlandırması pek tabiidir. Geniş kitleler hemen bir mucize olsun bekler, insanlığın uzun tarihi bunun sayısız örneği ile doludur ancak  hakikat başka bir zaviyeden seslenmeye devam ediyor.

Problemlerin birden çözüme kavuşturulduğu görülmüş şey midir? İdeolojik bir perspektiften bakıldığında bunun cevabı net ve kesindir ancak insanız işte, bir mucize gerçekleşmeli ve gelecek günler için güneş bir an evvel yüzünü göstermelidir.

Bütün güzel temennilere kapımız ve gönlümüz açık. Ayaz bıçak gibi keserken bu ılık beklentiye kim kapısını sımsıkı kapatabilir ki?

Gelin görün ki hayat başka hatlardan akıyor. İnsanlığın en temel çelişkilerindeki en mühim aktörler öyle yerli yerinde duruyor. Kavi ve muhkem duruşlarını tehdit edecek, meydan okuma cesareti gösterecek bir seda işitmiş değiller.

Köşe başları tutulmuş hatta köşeler keskinleştirilmiş! Bu durumda köşeyi, başlarıyla alt üst edecek; okumayı, bağlantılı olarak çözümlemeyi, akabinde de sökümü azimle ve istikamet dairesinde yapacak bir süreç gerekiyor.

Ekonomi, Kürt meselesi, kapitalist tahakküm, küresel çevreleme, bütün boyutlarıyla resmi ideoloji, adalet, ekoloji, eğitim… Kabarıp duran bir listemiz var.  Önümüze sunulan krokide bütün çerçeve ayrıntıları ile belirlenmiş, sınırlar çekilmiş. Enerjimize yazıktır. “Benim oğlum bina okur, döner döner yine okur.” tekrar ve aymazlığına düşmek uzak durmamız gereken birinci tehlikedir.

Kur’an ve siyerin birlikte okunmasından devşirilecek rota bilgisi ve hikmetlerle yol almak temel İslami sorumlulukken bu güzergâhın adının şeklen olması dışında umumiyetle anılmaması kaybın başlangıç noktası ve yeni kaybedişlerin teminatıdır.

Misâk-ı milli sınırlarına hapsedilen, eleştirel siyasal hatlara onun dışında bir alan izni çıkmayan bir oyundan çıkmak hakikatten yana olanların boynuna borçtur, ısrarla tekrar edelim. İşin ucunda ahiret ve en nihayetinde âlemlerin rabbine teslimiyet varsa kurulacak siyasetin her bir parça ve aşaması mevcutların dışında ve bambaşka olmalıdır.

Yerel ve küresel, hangi alan ya da merkez esas alınırsa alınsın “tağutu red ve inkâr” esası “tevhid” ilkesinin tüm teorik ve pratik boyutlarıyla mü’minlerce rehber edinilmelidir. Mütehakkim bir gelecek tasavvurunun bütün tarafları hakikat ve hikmet zemininden ihraç edeceği bilgisi, çıkılacak yolun niteliğine dair taliplisi için mühim ipuçları vermektedir.

İnsanın aceleci tabiatı nice tuzakları davet etmektedir; türümüzün tarihi, İslami bütün çağlar ve aşamalar yine bunun sayısız kanıtıyla dolu iken başka projelerin ıslahına yönelmek büyük nasipsizliktir.

Hakikate davet ve bu davetin eş zamanlı olarak ürettiği direniş bilinciyle zulüm yapılarından çekilmek, tehditler karşısında kenetlenmiş binalar gibi saf tutmak ve Zülkarneyn gibi mazlumların çağrısına yetişmek şiarı çıkılacak yolculukların ışığıdır.

Kendini kandırmayı sevdiren döngü en büyük tuzaktır.

Devamını Okuyun

Köşe Yazıları

Edebiyattan Pek Anlamam

Yayınlanma:

-

Bir söz, bir sözcük, bir fotoğraf karesi, bir bilgi kırıntısı zihnimize girdiğinde nasıl bir hale dönüşür, neye nasıl yol açar, bunu kestirmek kolay değil. Yediğimiz içtiğimiz vücudumuzda nasıl bir işlemden geçiyor, az çok biliyoruz. Peki ya okuduklarımız, gördüklerimiz zihnimizde nasıl bir süreç izliyor?

Öyle zannediyorum ki hayatta işimize yaramaz sandığımız, “alakasız” görünen bir bilgi bile insanın zihninde bir süre demini aldıktan, başka bilgilerle etkileşime girip harmanlandıktan sonra bir ilgiye, oradan da geçerse somut bir hamleye dönüşür.

İlme hürmet ve algıları açık tutarak merakları beslemek, değeri ölçülemez bir hazinedir.

Ernest Hemingway’in İhtiyar Adam Ve Deniz adlı kitabından altı çizili şöyle bir cümleyle karşılaştığımızı düşünelim: “Erkek yenilgi için yaratılmamıştır. Erkek mahvedilebilir ama yenilmez.”

Bu sözle “erkek olmak” ve ilişkili olarak “kadın olmak” üzerine düşünebiliriz. Ernest Hemingway de kimmiş diye sorup araştırabiliriz. Yahut, yazarı veya kitabı, okumak üzere adım atabiliriz. Bu isim ve kitabı, zihnimizin bir kenarına, “ileride bakarım” notuyla iliştirebiliriz. Bu bilgiyi zerre umursamayıp derhal çöp kutusuna yollamak da pekâlâ mümkün. Seçenek çok. Birini işaretlemek veya soruyu boş bırakmak herkesin kendi bileceği iş. Netice, büyük düşünürümüzün taksirle buyurduğu gibi: Herkesin hayatına kimse karışamaz.

Ölü Ozanlar Derneği” adlı filmi izleyenler lise öğrencilerine hayat dersi olan dizeleri, o dizelerin şairini hatırlıyorlar mı?

bir ormanda yol ikiye ayrıldı ve ben /ben gittim daha az geçilmişinden” (Robert Frost)

Yollar ayrılır ve bir tercihte bulunmak durumunda kalırız sıklıkla. “Herkes” ve “hiç kimse”yi ihtiva eden seçenekler işaretlenir ya büyük oranda. 

Büyülü gerçekçiliğin ustası Kolombiyalı büyük yazar Gabriel Garcia Marquez, nevi şahsına münhasır anlatım tarzını, “en fantastik şeyleri en normal şeylermiş gibi anlatan” büyükannesinden miras aldığını belirtmişti. 1982 yılında Nobel Ödülünü alırken, konuşmasında William Faulkner’i ustası olarak anmıştı.

Geçmiş asla ölü değildir, hatta geçmiş bile değildir diyen Faulkner’in romanlarında “geçmiş, şimdinin yakasını bırakmaz.”

Hukuk Edebiyat Okuma Grubumuzun bu sezonki 14 kitaplık listesinde “Kırmızı Pazartesi” ve “Döşeğimde Ölürken” kitaplarına yer vermemiz tevafuk olmuş.

Afro-Amerikalı Nobel ödüllü yazar Toni Morrison, bir konuşmasında, Amerika’nın kölelik tarihine adanmış hiçbir anıtı, hatta yol kenarında bir bankı bile olmadığını söylemiş. Bunun üzerine, 2008 yılında, Güney Carolina’da Charleston yakınlarında kendisine adanmış bir anıt dikilmiş: Yol Kenarında Bir Bank (A Bench By The Road).

Edebiyatla biraz ilgili biri “Uğultulu Tepeler” romanını okumamışsa bile duymuştur. Emily Bronte’nin bu tek kitabı dünya klasikleri içinde özel bir yere sahiptir. Emily’nin, edebiyata meftun üç kız kardeşten biri olduğunu biliyor muydunuz? Bir kardeşi (Charlotte), “Jane Ayre”, diğeri (Anne) ise “Agnes Grey” romanının yazarıdır. Victoria dönemi yazarı üç kız kardeş ve üç klasik. Hayli sıra dışı bir başarı.

Pek çok yazar henüz ilk kitaplarında büyük başarı elde etmiş, edebiyat dünyasına adını yazdırmıştır. Çavdar Tarlasında Çocuklar, Salinger’in, Puslu Kıtalar Atlası, İhsan Oktay Anar’ın, Bülbülü Öldürmek, Harper Lee’nin, İnsancıklar ise Dostoyevski’nin ilk romanıdır.

Şilili dünyaca ünlü şair Pablo Neruda 1971’de Nobel ödülünü alırken yaptığı konuşmada “en iyi şair, günlük ekmeğimizi yapandır: Kendisinin tanrı olduğunu düşünmeyen, köşedeki fırıncı” diyerek şiire ve şaire bakışını veciz biçimde ortaya koymuştu. Neruda, Walt Whitman’ın resmini çerçeveletip evinin duvarına astırmıştı. Resmi duvara asan marangoz “portre büyükbabanızın mı” diye sorunca, Neruda “evet” cevabını vermiş.

Lev Tostoy’un ne büyük bir yazar olduğunu anlatmaya gerek yok. Time Dergisi’nin 2007 yılında yayınladığı, dünyanın en büyük romanları listesinde Anna Karenina birinci, Savaş ve Barış üçüncü sırada yerini almış.

Azizlerden daha çok, yenik insanlara yakınlık duyarım” diyen, iyi bir kaleciyken tüberküloza yakalanınca bu hayalinden vazgeçen Albert Camus doğma büyüme Cezayirlidir.

Stephen King dünyanın en ünlü ve üretken yazarlarından biri. Pazarı yılda birden fazla Stephen King romanlarıyla boğmamak için uzun süre takma adla da roman yayınlamış. Ne kadar düşünceli bir insan! (Yoksa o bir ahi mi?)

Siyasi mahkûm olarak Sibirya’da dört yıl çalışma kampında kalan Dostoyevski’nin okumasına izin verilen tek kitap İncil’miş.

Kim demiş edebiyat karın doyurmaz diye? J. K. Rowling’in Harry Potter ve Ölüm Yadigarları adlı kitabı 2007 yılında yayımlandığı ilk gün 11 milyon satmış. (Siz yine de üniversite tercihlerinde ilk sıraya Edebiyat Fakültesi’ni yazmayın!)

Ben edebiyattan pek anlamam, bu bilgileri “Edebiyattan Pek Anlamam” adlı kitaptan seçtim. Bilgilerin ilgilere dönüşmesi, ilgilerin yeni yeni kapılar açması temennisiyle. 

Devamını Okuyun

Köşe Yazıları

Firavun’un Adamlarının Karşısına ve Büyük Kalabalıkların Önüne Çıkan Musa

Yayınlanma:

-

Sözün cazibesine kapılmamak mümkün değildir çoğu zaman, bir şey diyemem lâkin söz bir yerden sonra boş gösterene dönüşürse artık ihtiramını kaybeder. Lafazanlık bu manada son derece tehlikeli bir evredir, uzayıp gider. Eylemden kopuktur. İman, salih amelle anlam kazanır, ete kemiğe bürünür. Lafazanlıktaki maharetin büyüsel bir karşılığı yok değildir ancak eylemden kopukluğu nihayetinde imhasına sebebiyet verecektir.

Eylemin teorik çerçeveden, ilmî-usûlî derinlikten kopuk oluşu bir müddet sonra yavanlığı ve kaba tekrarı beraberinde getirecektir. Paulo Freire Ezilenlerin Pedagojisi’nde bu tehlikeye dikkat çeker. Kuran’ı Kerim’in iman-amel bütünlüğüne, sözün somut karşılıklarına dair uyarıları iman edenler için çok daha geniş bir çemberi daha başından çizer.

İslamcılık tartışmalarına müdahalede bulunan bir yazımda[1] İslamcılığın sahada üretilen bir şey olduğunu vurgulamaya çalışmıştım. Evet, İslamcılık sahada üretilen bir şeydi. Bütün siyasal çalışmalarda, taban örgütlenmelerde, tebliğ-dayanışma çabalarında, kültür-sanat faaliyetlerinde, eylem ve yürüyüşlerde, yoksula uzanan elde kendini somutlamaktaydı. Kitlelerle, hayatla temas kuran İslamcılık teorik tartışmaları da beraberinde büyütüyor, yayın ve diğer tartışma zeminlerini güçlendirip çeşitlendiriyordu.

İslamcılığın AKP iktidarı tarafından rehin alınmasıyla bu bereket imha edildi, devlet imkânları safına geçen belediye, stk ve türlü çeşit bakanlıklar tarafından finanse edilen sempozyum ve benzeri faaliyetlerde İslamcılık bir kadavra muamelesi gördü. Öldürülmüştü, hakkında konuşmaya iştahlı ücretli ağızlar tarafından işlendi, işlendi ve kullanım ömrü tümüyle dolduruldu. Az evvel bahsettiğim yazı doğrudan bu hakikate dönük bir isyandı aynı zamanda. İslamcılık sahada olan bir şeydi ve arsızca kadavra muamelesine tabi tutulamazdı. Gece gündüz çalışan kadınların, malını mülkünü bu uğurda harcayan fedakârların, uzak İslam coğrafyalarında can veren yiğitlerin, dergi-gazete satırlarına nefes veren gayretkeşlerin omuzlarında yükselmişti. Saf değiştiren ücretli koronun haddine değildi onu tartışmak, bereketinden rant devşirmek!

İslami hareket de denilebilir, hatta denilmelidir, sahada olan bir şeyse eğer bu, bugün için de geçerlidir. Her zaman geçerlidir muhakkak ama elde avuçta ne varsa, yani nerede ne kadar bağlısı kaldıysa artık, işte o kitle şaka götürmez hakikatle yüzleşmelidir: Lafazanlıkla eylemcilik arasındaki dengeyi sağlamaya ayarlamalıdır kendini. Sosyal medya çağının tembelliği ve tarafını belli etme imkânını oturduğu yerden belli etme yanılsamasını körüklediği bir zamanın büyüsünden sıyrılmalıdır. Problemli teorik tutumlarla az evvel değinmeye çalıştığım büyüsel yanılsamaların birlikte ürettiği tavırsızlık İslamcılığın son unsurlarını da sahnenin dışına itmek üzeredir.

Emek mücadelesinin türlü çeşit cephelerine, ekoloji savunusundan antiemperyalist-antisiyonist tutumlara uzanan geniş yelpazede halkın ve egemenlerin önünde fiili olarak boy gösteremeyen siyasi-İslami kimlik ilan edilmeyen bir iflas halindedir. Lafazanlığın iştiha ile zirve yaptığı ve sözün meydanlarda, direnişlerde sınanmadığı; Firavun’un adamlarının karşısına ve büyük kalabalıkların önüne çıkan Musa’nın rehber edinilmediği bir mücadele söylemi karşılıksızdır, boş gösterendir. İzahı yapılamaz bir gerçek dışılıktır.

Yerelden küresel direniş ağlarına uzanacak fiili bir perspektiften uzak, sözün çekim alanına hapsolmuş siyasal tavır(sızlık)dan tevbe etmek yeni bir ilk adım olmalıdır. Bunun için eli tutulacak örneklikler dünyanın her tarafında vardır. Sahih bir niyete bakar.

[1] https://www.tasfiyedergisi.net/islamcilik-sahada-olan-bir-seydi/

Devamını Okuyun

GÜNDEM