Connect with us

Köşe Yazıları

2020 Başkanlık Seçimleri: Biden, Filistin İçin Umut Olur mu?

Selim Sezer

Yayınlanma:

-

Amerika Birleşik Devletleri’nde düzenlenen 2020 başkanlık seçimleri, oy verme işleminin başlamasından günler sonra, 7 Kasım itibariyle sonuçlandı. ABD tarihinde ender görülen bir durumun vuku bulmasıyla, görevdeki başkan ikinci dönem için seçilmeyi başaramadı. Sonuçların resmileşmesinin ardından önümüzdeki haftalarda Donald Trump’ın Beyaz Saray’ı terk etmesi ve Joe Biden’ın Ocak 2021 itibariyle yemin ederek göreve başlaması bekleniyor.

Seçim sonuçları Türkiye’de ve dünyada farklı beklenti ve yaklaşımlar doğurdu. Türkiye’deki mevcut siyasal iktidara yakın çevreler, Biden’ın geçmişi ve aynı zamanda kampanya döneminde açıkça Türkiye’deki siyasi muhalefete destek vereceğini ifade etmiş olması nedeniyle, Trump döneminde yaşanan ciddi krizlere rağmen bu sonuçtan memnun değil. Dünya genelinde ise Trump’ın koronavirüs salgını karşısında aldığı tutumdan iklim krizindeki kayıtsızlığına ve beyaz ırkçılığı açıkça tolere etmesine kadar pek çok nedenden ötürü, farklı siyasi ve ideolojik renkler taşıyan çevrelerdeki sevinç hali görülebiliyor.

Sonuçların belli olduğu ilk saatlerden itibaren tartışılmaya başlanan bir konu da, yeni dönemin Ortadoğu siyaseti açısından üretebileceği sonuçlar oldu. Biz de bu yazıda yeni dönemin ve yönetimin özel olarak Filistin sorunu (yahut “İsrail-Filistin çatışması”) yönünden doğurabileceği muhtemel sonuçları, eldeki verilerden hareketle değerlendirmeye çalışacağız. Bunu doğru bir zeminde yapabilmek için önce Trump’lı yılların bu alanda ürettiği sonuçların kısa bir envanterini çıkarmaya çalışacak, arkasından Biden ve ekibinin vaatleri ile bunların sınırlarını değerlendirmeye gayret edeceğiz. Küresel siyasetin değişkenlikleri ve bunu etkileyen sayısız parametre nedeniyle, her türlü tespit ve öngörünün her zaman revizyona tabi olabileceği şerhini de peşinen düşmüş olacağız.

Trump döneminin enkazı

Siyasetçi bir kökenden gelmeyen – ve belki de nasıl başkan olduğunun gelecek nesiller tarafından kolay kolay anlaşılamayacağı – Donald Trump, 2016 seçimlerinin kampanya sürecinin ilk evrelerinde, “İsrail-Filistin çatışmasına adil yaklaşma ve taraflara eşit mesafede durma” sözü vermişti. Ancak ülkedeki güçlü İsrail lobisinin desteğini almak amacıyla bir süre sonra bu duruştan hızla çark etmiş, hatta her ne kadar fazla duyulmamış veya ciddiye alınmamış olsa da, Kudüs’ü İsrail’in başkenti olarak tanıma “vaadini” seçimden önce dillendirmişti. Bilindiği gibi bu vaadi Aralık 2018’de gerçekleştirdi. Ancak İsrail lehine attığı tek olağandışı adım bu değildi.

Trump yönetimi, mevcut dengeleri, uluslararası statükoyu ve BM kararlarını hiçe sayarak Kudüs’ü (işgal altındaki Doğu Kudüs dahil) İsrail’in başkenti olarak tanıdığında ve ABD Büyükelçiliğini Tel Aviv’den Kudüs’e taşıdığında dünyadan bazı tepkilerle karşılaştı. Ne var ki bu, birkaç ay sonra 1967’den beri İsrail işgali altındaki Suriye toprağı olan Golan Tepeleri üzerindeki İsrail egemenliğini kabul etmesine ve bir kez daha uluslararası hukuku ayaklar altına almasına engel olmadı. Netanyahu yönetimine istediği her şeyi veren Trump ve ekibi, FKÖ’nün Washington bürosunu da kapattı ve Birleşmiş Milletler’e bağlı Filistinli Mültecilere Yardım Ajansı UNRWA’ya yapılan Amerikan yardımlarını kesti.

Trump’ın bu alanda attığı en büyük çaplı adım ise, damadı ve danışmanı Jarad Kushner eliyle ve bazı Körfez Arap monarşilerinin de desteğiyle “Yüzyılın Anlaşması” isimli tasfiye planını hazırlamak oldu. Plan, ‘67 sınırlarının bile gerisinde kalan, küçük ve birbiriyle bağlantısız toprak parçaları üzerinde, ordusuz ve egemenlik haklarından yoksun bir Filistin devletçiğinin kurulması ve Filistinlilere Körfez kasasından bir miktar para verilmesi karşılığında İsrail’in egemenliğini Batı Şeria’nın önemli bölümüne ve Kudüs’ün neredeyse tamamına doğru genişletip tescil ediyordu. Bu plan aynı zamanda Netanyahu yönetiminin Batı Şeria’nın en büyük ve en verimli kısmı olan Ürdün Vadisi’ni ilhak etme projesiyle de örtüşüyor ve bu girişimi cesaretlendiriyordu. 1 Temmuz 2020 tarihinde İsrail parlamentosu Knesset’ten bu yönde bir karar çıkması bekleniyordu. Ne var ki iç ve dış dengeler ve belirsizlikler, ilhak planını bir süre ertelemeyi zorunlu kıldı. Yine Trump yönetiminin girişimiyle önce Birleşik Arap Emirlikleri, sonra da Bahreyn yönetimi İsrail’le “barış” ve “normalleşme” anlaşmaları imzalarken, söz konusu Körfez rejimlerinin yöneticileri ironik bir şekilde İsrail’i ilhaktan vazgeçirdiklerini ve bu geri adım karşılığında onlarla barış yaptıklarını – gerçekte hiçbir zaman İsrail’le savaşmadıkları halde – iddia etti.

Ancak Netanyahu yönetimi sıklıkla, ilhak projesinin iptal edilmediğini, sadece ertelendiğini söylüyordu. Ertelemenin en büyük sebebi ise Kasım’da yapılacak başkanlık seçiminin sonuçlarının belirsiz olmasıydı. Bir başka deyişle İsrail hükümeti, mükemmel ortağı Trump’ın Beyaz Saray’da kalıp kalmayacağı, kalmayacaksa da yerine gelecek kişiyle aynı ortaklığın geliştirilip geliştirilemeyeceği belirsizken adım atma konusunda tereddütlüydü. İlk noktada arzulamadıkları şey gerçekleşti ve Trump seçimi kaybetti. Şimdi gündemdeki soru, ikinci nokta, yani Biden’la benzer bir ortaklık çerçevesinin geliştirilip geliştirilemeyeceği.

Biden ve ekibinin vaatleri: Sınırlar ve olasılıklar

Kampanya sürecinde Joe Biden, Batı Şeria ilhakı konusunu gündeme getirmiş ve açık bir şekilde, tarafların karşılıklı rıza göstermediği tek taraflı girişimlere destek vermeyeceğini ilan etmişti. Kampanyanın önde gelen isimlerinden olan ve Biden’ın yardımcısı olarak görev yapacak olan Kamala Harris ise yakın zamanlarda, “Trump dönemi politikalarını tersine çevirme” ve “Filistin’le ilişkileri onarma” sözü verdi. Harris’in vaatleri arasında “Filistinlilerin ve İsraillilerin eşit derecede özgürlük, adalet ve güvenliğe sahip olması”, “ilhaka ve İsrail yerleşim birimlerinin genişletilmesine karşı çıkılması”, “iki devletli çözümün desteklenmesi” ve “Filistinlilere mali yardımların yeniden başlatılması ve Gazze’deki insani sorunların giderilmesi” de vardı.

Bu türden vaatler Filistin yanlısı çevrelerde bir düzeyde olumlu karşılansa da, madalyonun bir de öteki yüzü bulunuyor ve bu öteki yüz, tüm bu söylenenleri kısmen ya da tamamen boşa çıkarabilir.

Her şeyden önce, istisnasız bütün ABD yönetimlerinin şu ya da bu düzeyde İsrail yanlısı olduğunun altını kalın çizgilerle çizmek gerekir. Bu, ABD’nin Mayıs 1948’de İsrail’i tanıyan ilk devlet olmasından beri hep böyle olmuş, yalnızca dönemsel olarak bu desteğin boyutu ve biçimi şekil değiştirmiştir. Bu durum küresel emperyalist siyasetin ayrılmaz bir parçası olduğundan, Biden yönetiminin de İsrail yanlısı bir siyaset izleyeceği konusunda hiçbir şüpheye yer olmamalıdır. Ayrıca ABD’deki güçlü İsrail lobisi, dış politika üzerinde her zaman belirleyici olmuştur ve bu durum elbette önümüzdeki dört yılda da böyle olacaktır.

Bu genel duruma ilave olarak, Joe Biden’ın Obama’nın başkan yardımcısı olarak görev yaptığı dönemdeki duruşu da bilinmektedir. Her ne kadar Obama Batı Şeria’daki İsrail yerleşimlerini sınırlamaya çalışan bir çizgi izlese de, bu çizgiye en büyük itiraz yardımcısı Biden’dan geliyordu. Çatışma ve saldırı süreçlerinde “İsrail’in kendisini savunma hakkı” olduğu klişesini tekrar eden Biden, aynı argümanı Özgürlük Filosu saldırısı dahil pek çok olay karşısında tekrarladı. Daha da gerilere gidecek olursak, İsrail’e ilk ziyaretini 1973 Yom Kippur Savaşı öncesinde yapan Biden, o günden beri “İsrail’in güvenliğinin sarsılmazlığı” fikrini savunmayı hiç terk etmedi. Meşhur Demir Kubbe sistemi de dâhil olmak üzere İsrail’e çeşitli türden askeri teknolojilerin satılmasında kilit rol oynadı. Biden, Uluslararası Boykot, Yatırımların Geri Çekilmesi ve Yaptırımlar (BDS) hareketi aleyhinde yaptığı konuşmalarla da ABD’deki İsrail lobilerinin destek ve sempatisini kazanmıştı.

“Normale dönüş” Filistinlilerin lehine mi?

Türkiye’de 12 Eylül 1980 darbesine verdiği destekle de bilinen ve 15 Temmuz darbe girişiminden haberdar olduğu da iddia edilen Joe Biden, bir anlamda Amerikan emperyalizminin ete kemiğe bürünmüş halidir. Filistin sorununda atması muhtemel yeni adımlar ise, Trump döneminin kontrolsüz ve aşırı adımlarının geri alınması ve ABD’nin bu alandaki “fabrika ayarlarına” geri dönmesinden fazlası olmayacaktır. Bu fabrika ayarlarının ise Filistinlilerin lehine olduğunu ileri sürmek pek mümkün değildir.

Bu günlerde İsrail basını, Trump yönetiminin dört yılda attığı adımların kalıcı sonuçlarının olacağı ve temel meselelerde geri dönüşün olamayacağı argümanını öne çıkarıyor. Örneğin ABD Büyükelçiliği’nin Kudüs’ten yeniden Tel Aviv’e döndürülmesi pek beklenmiyor. Öte yandan “Yüzyılın Anlaşması”nın revize edilmesi ya da tümüyle rafa kaldırılması ve eski statükoya dönülmesi muhtemel. Ancak bu statüko, Filistinlilerin temel tarihsel haklarından yoksun olduğu, sürgün, işgal ve ablukanın hayatın ta kendisi haline geldiği bir statüko.

Kısa vadede yeni yönetimin Filistinliler lehine atabileceği muhtemel adımlar, UNRWA yardımlarının yeniden başlaması ve FKÖ’nün Washington ofisinin yeniden açılması olacaktır. Ayrıca Batı Kudüs’teki ABD Büyükelçiliği yerinde dururken, Doğu Kudüs’te Filistinlilerle diplomatik ilişki kuracak resmi bir ofisin açılmasıyla bu durumun dengelenebileceği yorumları da yapılıyor. Ne var ki bu tür adımlar son tahlilde olumlu olsa bile, Filistinlilerin gerçek sorunlarının çoğunu yerli yerinde durması kaçınılmaz gibi görünüyor. Yeni yönetim için bu yönden en büyük “sınav” ve Kamala Harris’in “eşit derecede özgürlük, adalet ve güvenlik” vaadinin gerçeklik derecesinin ölçüleceği en önemli mecra ise, Gazze’ye yönelik muhtemel bir İsrail saldırısı olacaktır. Direnişin meşru haklarından feragat etmeyi reddettiği bir konjonktürde soru, Gazze’ye yönelik yeni bir büyük çaplı saldırının olup olmayacağı değil, bunun ne zaman ve hangi biçimde olacağıdır. ABD yönünden ise soru İsrail’e böyle bir saldırı girişiminde destek verip vermeyeceği değil, ne ölçüde ve ne şekilde destek vereceğidir.

Siyaset Bilimi alanında doktora derecesine sahip olan ve 2016 yılından beri çeşitli vakıf üniversitelerinde ders vermekte olan Selim Sezer, ağırlıklı olarak Filistin ve Ortadoğu siyasetiyle ilgilenmektedir. Bu ilgiyi aktivizm alanına da taşıyan Sezer, BDS Türkiye gönüllüleri arasındadır. Dönemsel olarak bölgedeki siyasi gelişmeler hakkında çeşitli basın kuruluşlarına görüş ve röportajlar veren Sezer, Kasım 2020 itibariyle Yeni Pencere için yazmaya başlamıştır.

Devamını Okuyun
Tıklayın, yorumlayın

Yorum yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Köşe Yazıları

Yemen’de Derinleşen İnsani Kriz

Selim Sezer

Yayınlanma:

-

2010 yılının son günlerinde Tunus’taki kitle gösterileriyle başlayan ve ülkeyi 28 yıldır demir yumrukla yöneten Zeynel Abidin bin Ali’nin kısa süre içinde devrilmesinin verdiği cesaretle 2011 yılında Arap nüfus çoğunluklu ülkelerin neredeyse tamamına yayılan toplumsal eylemlilik, değişim ve devrim dalgası, uğradığı neredeyse her ülkede farklı sonuçlar üretti. Sınırlı reformlar, siyasi otoritenin barışçıl yoldan değişimi, yalnızca isimlerin değiştiği bir kısır döngü içinde aynı mekanizmaların kendini yeniden üretmesi, iç savaş ve dış müdahale, “Arap Baharı” süreci boyunca gerçekleşen muhtelif olgular arasındaydı.

Siyasi değişim süreci Yemen’de ise kabaca iki ayrı safha biçiminde gerçekleşti. 2011 yılı başlarında, Ali Abdullah Salih yönetiminin akaryakıt sübvansiyonlarında yaptığı büyük kesintilerin katalizör rolü oynamasıyla başlayan gösteriler kısa sürede Salih’in başlıca destekçileri olan Suudi Arabistan ve ABD’yi karşısına alan bir çizgiye bürünmüştü. Aynı dönemde Bahreyn’deki halk hareketini tanklarla ezen Körfez İşbirliği Konseyi, Yemen’de ise “geçiş modeli”ni benimsedi ve Kasım ayında, Salih’in yardımcısı Abdurabbu Mansur el-Hadi’nin başkanlığında, farklı siyasi partilerin temsil edildiği bir hükümet kuruldu.

Yeni dönemin etkili aktörlerinden biri, Müslüman Kardeşler’le bağlantılı Islah Partisi’ydi. Ancak 2013 yılından itibaren Suudi Arabistan ve müttefiklerinin bölge genelinde Müslüman Kardeşler’i tasfiyeye girişmesiyle birlikte, Yemen’de farklı siyasi aktörler kendilerine daha geniş bir alan bulmaya başladı. Bunların en başında gelen ise, liderlik mekanizmalarında Husi aşiretinin mensuplarının bulunması sebebiyle Husiler olarak da anılan, genellikle Şii nüfusla özdeşleştirilmekle birlikte oldukça geniş bir toplumsal tabana dayanan Ensarullah hareketiydi. Hareket 2014 yılındaki ikinci dalga devrim sürecinde başkent Sana’daki pek çok kurumu ele geçirdi ve yönetimin istifasını istedi. Cumhurbaşkanı Hadi istifa ederek güneydeki Aden şehrine gitti. Ancak bir süre sonra diğer Körfez ülkelerinin de yönlendirmesi ve baskısıyla Aden’de kendini yeniden cumhurbaşkanı ilan etti ve ülkede iki başlı bir yönetim oluştu. Husilerin stratejik önemdeki Aden’e doğru ilerlemesi ise dış müdahaleyi beraberinde getirdi. Suudi Arabistan’ın başını çektiği Arap koalisyonu, 26 Mart 2015’teki hava saldırılarıyla, yıllar sürecek bir savaşı başlatmış oldu.

Elbette müdahale başladığı zaman savaşın bu kadar uzun süreceği kimsenin beklentisi dahilinde değildi. Arap koalisyonu zamanla kendi içinde bazı çatlaklar yaşasa da karadan ve havadan düzenlenen saldırılar uzun süre devam etti. Diğer yandan şiddetli çatışmalara rağmen ve “Husilerin” zaman zaman savaşı Suudi Arabistan topraklarına da taşımasına rağmen Yemen’deki statükoda önemli bir değişim meydana gelmedi. Bugün halen Yemen’in bir kısmı Ensarullah liderliğinin, bir kısmı ise Hadi hükümetinin kontrolü altında bulunuyor. Süreç içinde Suudi Arabistan’la yollarını ayıran Birleşik Arap Emirlikleri ise güney vilayetlerde hüküm süren, “Güney Geçiş Konseyi” isimli ayrılıkçı yapıyı destekliyor. Bu üç siyasi merkezin dışında, Arabistan Yarımadası El Kaidesi örgütü de bazı noktalarda kendi hakimiyetini kurmuş durumda.

Sürpriz niteliğinde olacak, denklem değiştirici majör gelişmeler olmadığı sürece kısa ya da orta vadede değişebilir gibi görünmeyen bu siyasi tabloya ise gün geçtikçe vahimleşen bir insani tablo eşlik ediyor.

Savaşın beşeri boyutu 

Tüm savaşlar gibi Yemen savaşı da kitlesel çapta sivil can kayıplarına sebep oldu. “Yemen Data Project” tarafından, savaşın ilk üç yılı hakkında hazırlanan rapora göre, bu süre zarfında gerçekleşen hava saldırılarının yaklaşık üçte biri askeri olmayan hedeflere yönelik oldu. Hava saldırılarında hayatını kaybeden toplam insan sayısı ise 70 bin olarak ifade ediliyor.

Ancak bu doğrudan sonucun dışında, savaşın dolaylı bir beşeri maliyeti de bulunuyor. Birkaç yıldır başta çocuklar olmak üzere nüfusun geniş kesimleri arasında, kitlesel çapta ölümlerle sonuçlanan yaygın bir açlık krizi yaşanıyor. Nüfusun yaklaşık yüzde sekseninin yardıma muhtaç olduğunun ifade edildiği Yemen’de, içilebilir su kaynaklarına erişim de oldukça sınırlı. Uluslararası kuruluşlar, ülkede her 10 dakikada bir çocuğun hayatını kaybettiğini raporluyor.

Son aylarda para biriminin de aşırı derecede değer kaybettiği ve derin bir ekonomik krizin yaşandığı Yemen’de, başta koronavirüs olmak üzere çeşitli salgın hastalıklar nedeniyle sağlık sistemi de önemli ölçüde iflas etmiş durumda.

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres, 20 Kasım günü yaptığı bir açıklamada Yemen’in dünyanın son birkaç on yılda gördüğü en kötü açlık ve kıtlık tehlikesine çok yakın olduğunu ifade etti ve durumu daha da kötüleştirecek tek taraflı adımlar atılmaması yönünde çağrıda bulundu. BM Genel Sekreteri, acil önlem alınmaması halinde milyonlarca kişinin hayatını kaybedebileceğini vurguladı.

Yemen Devrimi Yüksek Komite Başkanı Muhammed Ali el-Husi de Guterres’in yaptığı açıklamalar üzerine, Birleşmiş Milletler’in Yemen üzerindeki kuşatmanın kaldırılması için harekete geçmesini istedi.

Her ne kadar açıktan ifade edilmese de, Guterres’in bu açıklamasında durumu daha da kötüleştirecek tek taraflı adımlardan söz ederken gönderme yaptığı husus, ABD yönetiminin “İran ve müttefiklerine maksimum basınç” siyasetinin parçası olarak Ensarullah hareketini terör örgütü ilan etme kararıydı. Bu kararla insani kriz arasında doğrudan bir bağlantı bulunuyor, zira kararın hayata geçirilmesi durumunda pek çok uluslararası yardım kuruluşunun Ensarullah kontrolündeki bölgelerde çalışması imkânsız hale gelecek.

Trump yönetiminin Aralık ayı içinde hayata geçireceği düşünülen bu karara karşı BM ve çeşitli insani yardım kuruluşlarının yanı sıra ABD içinden de bazı tepkiler dile getirildi. Görevdeki son aylarında olan mevcut yönetimin bu adımı atıp atmayacağı veya Ocak ayında göreve başlayacak bir sonraki yönetimin farklı bir yönelime girip girmeyeceği kesin olarak bilinemese de, Yemen’deki siyasi açmazın güç kullanma yoluyla değişebilir gibi görünmediğini, beş buçuk yılın deneyimlerinden hareketle neredeyse kesin olarak söyleyebiliriz. Bölgenin en yoksul ülkesinin yaşadığı insani felaket daha da vahim bir niteliğe bürünmeden acil bir ateşkesin ilan edilmesi ve ülkenin tamamına acil insani yardımların ulaştırılması bir zorunluluk haline gelmiş durumda.

Devamını Okuyun

Köşe Yazıları

Tarımdan ve Besin Değerinden Koparılan Gıdanın Egemenliği

Halil Toprak

Yayınlanma:

-

Su tozuna belli miktarda su katarak hedeflenen ölçüde su elde etmek! Yayılırsa buna da alışılır süt tozu misali. Patentlenip paketlenen suyun tadımcısı olduğu gibi zamanla hava tadımcıları da olacak mı? Hâsılı gerçeğin yerini kopyanın/sahtenin alamadığı ama gerçeğin de ne olduğunun unutturulmaya çalışıldığı zamanlardayız.

Bakara sûresinin 205. âyeti  mealen şöyledir: “Ancak hâkimiyeti ele alır almaz yeryüzünde fesat çıkarmaya, (insanın) ürünü(nü) ve nesli(ni) yok etmeye çalışır. Allah fesadı sevmez.”* Bu ayet için meallere baktığımız zaman hars/ekin/ürün/tohum ve nesil/zürriyet/soy vurgusunun baskın olduğunu görürüz. Genetik müdaheleyle insan, hayvan, tohum vs. ile oynandı.

Gıdalara, tohumlara, aşılara, sulara yüklü bilimsel bilgiden bîhaberiz ve bunlara biyoteknoloji aracılığıyla hükmedenler toplumlara hükmediyor. Şirketler yaşamın temellerini fikrî mülkiyetlerine alarak patentliyor. Gıda egemenliği ellerinde olduğundan gıdaya güven kalmadı.

Tarım ve gıda üretimi laboratuvarı, araştırmacıları olan şirketlerce bilimselleştirildi. Biyoteknoloji uygulamaları ve ürünleriyle geleneksel çiftçilik boşa çıkarıldı. Gıda sistemi biyoteknoloji aracılığıyla dönüştürülünce küresel biyoiktidar kurulmuş oldu. Gıdanın endüstriyel  üretimi ekolojik yıkıma, sayısız hastalığa, çiftçinin bağımsızlığını yitirmesine ve dahasına yol açıyor. Gudio Ruivenkamp, endüstriyel tarım ile gıda üretimiyle beliren üç tarihi ayrılma** sürecinden söz eder:

  1. Tarımın kendi doğal ortamından koparılması: Tohum, laboratuvar ortamında içine yüklenen bilgiye bağımlı hale getirilerek doğal ortamından bağımsızlaştırılır. Bu tohumların ürün verimliliği olsa da toprak, iklim, su bitkiye yeterli olmuyor. Geleneksel tarıma dair bilgiler bu yeni tarımda işe yaramıyor. Tohumu üreten şirket olduğu yerden dünyanın bir ucundaki toprağın tarımsal faaliyetini yönlendiriyor. Bitki içine yüklenen bilgiler gereği pestisit, yapay gübre gibi kimyasal takviyelere gebe. Dolayısıyla tohum sadece fizikî ürün, ticarî mal değil biyoiktidarın yeni toplumsal ilişkiler üreten “siyasileşen ürünü”dür. Tohumla beraber enzim ve biyokatalizörleri Gudio Ruivenkamp siyasallaşmış ürün olarak görmektedir.
  2. Tarım ve gıda üretiminin ayrılması: Tohumların yanı sıra enzim ve mayalanma da bilgi yüklü hâle getiriliyor ve böylece gıda üretimi tarımdan koparılmış oluyor. Şeker pancarı yerine tatlandırıcı olarak früktoz kullanılması buna bir örnektir.
  3. Tarımsal ürünlerin kendi yapısal besin değerlerinden uzaklaşması: Gıda tarımdan uzaklaşmakla kalmıyor, besin değerinden de koparılıyor. Tarım yerine endüstriyel üretim öne çıkıyor. Tatlandırıcılarda kullanılan amino asitlerin biyokimyasal metotla üretilmesi tarımın gıda zincirinin dışına atılmış olduğunun göstergesi.

Gudio Ruivenkamp’a göre biyoteknolojiyi yeniden tasarlayarak bu üç ayrılma sürecini tersine çevirip yani onları bir araya getirip biyoiktidar sisteminin dışına çıkabiliriz. Ona göre teknoloji ret ile kabulün ötesinde bir gerçeklik arz ediyor. Teknolojiye eleştirel yaklaşıp onu faydalı kullanabiliriz. Biyoteknolojiyi yerelde kullanıp orayı eski bağımsızlığına döndürmeli, tarımı doğal ortamıyla yeniden buluşturmalıyız. Biyoiktidar, GDO ile açlıkla mücadele ettiğine dair yalanına devam ediyor. Ona göre toplum yanlısı alternatif bir biyoteknolojiyi gıdaların besin kalitesini artırmada, yokluk ve kıtlıkla mücadelede kullanabiliriz. Yerelde tarım ürünü yetiştirme, tarım ürünü ile gıda üretimini birleştirme ve gıdanın besin değerini koruma derken küresel gıda hegemonyasından, biyoiktidardan özerk hâle gelebiliriz.

Çiftçiler tohum üretimine ağırlık verir, toprağı nöbetleşe ekerse tarım ile doğal ortamı arasında bağ kurulur. Tarım ürünü doğal yerinde mayalanırsa tarım ile gıda ürünü arasında bağ kurulmuş olur.***

Geleneksel tarım uygulamalarını kullanan çiftçiyle bilim insanları/araştırmacılar etkileşim içerisinde olmalıdır. Bilim insanları tohumların genetiği, gıdaların besin kalitesi üzerine çalışmalarını açık kaynak hâlinde ortaya koymalı. Toplum yanlısı biyoteknolojiyle enzim ve mayalara genetik bilgiler eklenecek, suni kimyasallar yerine yereldeki biyogübreler kullanılacak ve geleneksel tarım metotları korunacaktır.

Çiftçilerle bilim insanları işbirliği içinde yerelde gıda bağımsızlığı için çalışacaktır. Hindistan, Küba, Ekvador ve Gana’da uyarlanmış biyoteknolojiyle güçlendirilmiş yerel gıda bağımsızlığı için Gudio Ruivenkamp çalışmalarda bulunmuş ve bunları belgesel olarak yayımlamıştır.

Peki, yerli tohumlar yeterli düzeyde değil mi ki uyarlanmış biyoteknolojiyle güçlendirilmeye çalışıyor? Tohumların genetiğiyle böyle ıslah amaçlı oynamayı fıkhî açıdan nasıl değerlendirmeli?

Bunu tartışmamız gerekiyor.

* Muhammed Esed, Kuran Mesajı Meal-Tefsir, Çeviri Cahit Koytak ve Ahmet Ertürk, İşaret Yayınları, 2002.

** Guido Ruivenkamp, Kalkınmada Biyoteknoloji, 47 – 55 . sayfa, Beta Yayınları, 2013.

*** Guido Ruivenkamp ve diğer yazarlar, Teknoloji ve Toplum, 21. sayfa, Kalkedon Yayınları, 2010.

Devamını Okuyun

Köşe Yazıları

Steril Siyaset(sizlik)ler

Ahmet Örs

Yayınlanma:

-

Bu tarz, ilkesel gerilimini hayata, pratiğe taşıyamamıştır bir türlü. Halkın ve egemenin karşısına çıkacağı formata, dile karar verememiştir.

Keskin bir yargıyla başladı yazı belki ama peşinen beyan ve değerlendirme yapmak daha iyi olabilir. Türkiye İslami çevrelerinin “dört başı mamur” demesek de derli toplu bir yolculuğa çıkamayan hâllerinin bir başka cephesi, yaralarımızı görmek bakımından hakkında konuşulmayı fazlasıyla hak ediyor.

Yozlaşanlar hakkında çokça kanaat serdedildi, tekrarına lüzum yok ancak yozlaşmaya direnip teslim olmayan cephenin mühim bir kısmı da derin suskunluğun içinde kendini imha etti. Bu, bir yok olma anlamı taşımıyor. Şu anda fizîken vâr olan ancak egemenin ve halkın onun varlığı ile tanışıp/temas kurup farkına var(a)madığı bir vâr oluş bu.

Bu hâl, herkes için fevkalâde ilgi çekici olmalıdır. Sadece İslami siyaset takip edenler için değil, belki bunun ilmini üretenler için de… Çünkü bu son derece çarpıcı bir siyasal ve sosyolojik hâdisedir.

Türkiye İslamcılığının (Bahse mevzu çevrelerin İslamcılık kavramıyla aralarının barışık olmadığını da burada belirtmekte yarar var.) seyri, tecrübesi içinde yeterince ışık tutulmayan bir alandır burası. İlkelere yapılan patolojik vurguların zamanla bir kötürümleşmeye sebebiyet verdiği görülmüştür. Pratik siyasal alana geçişte (geçemeyişte denebilir) yaşanan korku ve endişeler bu çevreleri tutukluk hâline mahkûm etmiştir.

Tevhid-şirk gerilimini retorik düzlemde etkileyici bir şekil ve derinlikte sunabilen bu hattın pratik siyasal alanda boy gösterememesinin temelinde elbette Kur’an’ı, Allah Resûlünün tecrübesini anlayıp yorumlama tercihinin etkisi vardır ve bu son derece tabiidir ancak özellikle siyere yapılan onca vurgudan sonra açık bir siyasal modelin boy verememesi son derece düşündürücüdür.

İlkelerin pratik eylemlerle ete kemiğe bürünmesiyle somutlaşacağı kabul edilirse bu husustaki eksiklikler kendiliğinden görülebilecektir. Sivil toplum örgütü olmamak gerektiğinden demokratik alanda mücadele yürüten legal bir parti safında yer almaya vahiy ve sünnet temelli itirazlar anlaşılır ve en nihayetinde kabul edilebilir gerekçelerdir ancak bu aşamadan ötesine bir türlü geçilememiştir.

Tevhid-şirk kapışması halkın/halkların, coğrafyanın/coğrafyaların dert ve kederlerine cevap üretebilme kabiliyeti, Musa ile Firavun’un büyücüleri kapışmasında olduğu gibi şehirlerin meydanlarında ve kalabalığın toplandığı günlerde halkın ve egemenlerin önüne çıkılamayarak büyük oranda kaybedilmiştir. Dergi ve kitaplarda sıralanan, tartışmalarda netlik ve keskinlikleriyle beliriveren ilkesellikler açık siyasete tercüme edilememiştir.

Bu açık siyaset yoksunluğu bugüne uzanan dilsizliği pekiştirmiştir. Steril olma, ilkeye vurguda bulunma hâlini hangi mü’min reddedebilir! Ancak bu reddedememe hâli yaşanılan tıkanıklığı sorgulamaya mâni olamaz, olmamalıdır.

Bağımsız, devrimci bir ilkesellik her zaman mümkündür ancak bu mümkün, halkın ve egemenin önüne açık siyaset diliyle çıkmayı engellememelidir. Kendi yatağını derinleştiren bir söylem; insanın acısına, yarasına değen bir dilin, egemeni önce hakikate davet eden, zulümde ısrar ettiği taktirde karşısına dikilen bir dilin dolaşıma dâhil olmasıyla inşâ olur. Sohbetlere sıkışan, dergi ve kitap sayfalarından dışarı sızamayan düşünceler kötürümleşir, en nihayetinde kendini imhâ eder.

Hem yerel, hem de küresel ölçekte somut ve anlaşılabilir itiraz ve önerilerle kurulabilecek büyük siyasetin halka ve egemene tercümesi, onca ilke ve yüksek retorikten elbette çıkabilirdi/çıkmalıydı ancak tevhidin çelişkileri fark edip-ettirme potansiyeli doğru okunup değerlendirilemeyince bu mümkün ol(a)madı. Bu mevzu üzerinde düşünülmelidir. Yozlaşma ve çürüme sürecine kapılınmadığına dâir tesellilerin kayıpların üzerini örtmesine izin verilmemelidir. İslami siyasal hatların sağlıklı bir yeniden tesisi için bu zorunludur.

Devamını Okuyun

GÜNDEM