Connect with us

Yazılar

Ekosistemlerin Kârlılık Oranları ile İmtihanı – M. Murat Muratoğlu

Yayınlanma:

-

“Sermaye, güvenli bir %10 kâr ile her yerde çalışmaya razıdır; kesin %20 iştahını kabartır; %50 küstahlaştırır; %100 bütün insani yasaları ayaklar altına aldırır; %300 kâr ile sahibini astırma olasılığı olsa bile işlemeyeceği cinayet, atılmayacağı tehlike yoktur. Eğer kargaşalık ile kavga kâr getirecekse bunu rahatça körükler.”₁ 

Marmara Denizinde fitoplanktonların ürettiği bir agregat olan müsilaj kıyılara vurdu ve uydulardan takip edilecek hacimlere ulaştı. Esasında sıradan bir doğa olayı olan müsilajın bu kadar endişe verici ve deniz içi ekosistemi tehdit eder boyutlara ulaşmasının temel nedeni uzmanlara göre bunu üreten fitoplankton türlerinin arıtılmayan atıklarla sayılarının fazlaca artması ve rekabet edecek türlerin sayısının azalması, yani ekosistem içi dengelerin insan aktivitesi ile tahrip edilmesiydi.₂

Fitoplanktonlar üremek ve besin üretmek için fotosentez yapan plankton türleri ve bunun için fosfor, azot gibi karasal elementlere ihtiyaç  duyuyorlar. Aslında gezegenimizin temel oksijen kaynaklarından biri olan bu türlerin aşırı üremesi su içi ekosistemlerde ciddi tahribatlara neden olabiliyor ki bugün görmekte olduğumuz kirlilik trajik bir sonun başlangıcı olabilir. Denizin oksijenizasyonunu ve ışık alımını kısıtlayan ve toplu balık ölümlerine yine ekosistem içi tür sadeleşmesine ve kırılganlaşmaya itecek olan bir süreci geliştirebilir ki öngörülen süreç şu an bu yönde. Basitleşen ekosistem kırılganlaşır ve tür çeşitliliğinde azalmalar her zaman tehlikelidir.

Şimdi ekosistemimizin “kârlılık oranları” ile ilişkisine gelelim. Marmara Denizi’ndeki kirlilik esasında bir atık arıtma problemidir. Marmara Denizi’nde sanayi atıkları ve kentsel atıkların neden olduğu kirlilik sudaki karasal elementlerin konsantrasyonunu ve buna bağıl olarakta onları işleyebilen fitoplankton türlerinin nüfusunu arttırmıştır. Bunun sonucunda oluşan agregat (çökelti) olan müsilaj da denizin yüzeyini kaplamaya ve ekosistemi tehdit etmeye başlamıştır. Türkiye’nin endüstriyel merkezlerinin bu deniz etrafında konuşlanması ve sermaye gruplarının kırılgan sermaye yapısının ek ve dışsal olarak gördükleri atık arıtma, baca filtreleme gibi faaliyetleri uygulamamaları bugün olanların temel nedenlerdendir.₃ Sermayenin temel itiyadı maliyetleri sınırlandırmaya ve kârı maksimize etmeye yöneliktir. Kârlılık oranları genel rekabet içinde azalmaya meyillidir. Bu yüzden her türlü maliyet kalemi azaltılmalıdır. Ne ekosistem ne canlı hayatı ne de insan sağlığı önemlidir; önemli olan maksimum kârlılığın sağlanmasıdır!

Yine bir diğer neden olarak “24 Ocak Kararları” sonrası resmen memleketimizin de dahil olduğu neoliberal ekonomik modeller ve onların etkisi olarak da neoliberal kent politikaları ele alınabilir. İstanbul’un ve Marmara çevresinin durmadan nüfuslanması ve kentsel politikaların neoliberal modalara uygun olarak reorganize edilmesiyle kamu kurumları da  kâr etmesi gereken işletmeler olarak yeniden tanımlanmaya çalışılmış ve ciddi kamusal yükümlülükler maliyeteleri gerekçesiyle yok sayılmıştır. Bugün Marmara Denizi büyük bir foseptiğe dönüşmüştür. Ama maalesef mali yükü en az olarak görülen çözümün maliyeti ile hepimiz yüz yüze kalacağız.

Marmara Denizinde müsilaj birikintileri zuhur etmeye başladığı sıralarda sosyal ekosistemimizde de bir hareketlenme oldu. Sedat Peker haftalardır yaptığı yayınlarda kendisinin de içinde olduğu pek çok kirli ilişkiyi ortaya sermeye başladı. Kamusal entitenin güvenlik bürokrasisinden 90’ların derin devlet ağlarına bir ilişkisel yumağı hedefli ve parçalı olarak ifşa etmeye başlayan Peker, en sonunda sırayla İçişleri Bakanı Süleyman Soylu, eski Başbakan Binali Yıldırım ve nihayetinde son videosunda randevulaştığı Tayyip Abi’sine geldi. Mafyatik ağlarla “siyaset” denilen rant havuzunun ne olduğunu gayet net ortaya koyan bu tablonun aynı zamandan yazının girişinde alıntılanan ve İngiliz sendikacı-yazar T. J. Dunning’e ait cümleyle doğrudan ilişkili olduğunu düşünüyorum. Peker’in açıkladığı ilişkiler Türkiye Cumhuriyeti için yeni değil bilakis Cumhuriyet’in mevcudundan hiç eksik olmamış bir sermaye mantığından ibarettir. Kârlılık oranları arttıkça kâr için alınan riskin ve cürmün niteliği de artar. Türkiye’de bu cürümler etnik-dini düşmanlıkların; kültürel ya da yaşam tarzına ait tartışmaların altına gömülmeye alışılmışken bugün bizzat bu cürümlerin icracısı olan biri tarafından kendi maslahatı için gündeme getirildi. Bunun kamusal ya da toplumsal bir faydası olacak mı? Var olan ilişkileri ne kadar değiştirecek? Göreceğiz fakat sistem içi hesaplaşmalardan medet ummanın ötesine geçmeliyiz.

Sosyal ve doğal ekosistemlerimize kârların ve rekabetin hükmetmediği eşitlik, kardeşlik ve dayanışmanın hakim olduğu bir toplum bu kirliliklerin antidotudur. Bütüne dair bilincimizi toplumsal ve doğal olanın iç içeliğini idrak edecek şekilde yeniden inşa etmeliyiz. Kâr için insanın nefsini tahrip eden başka türlü ekonomik varlıkların ve refahın üretilemeyeceğini iddia eden “neoliberal kapitalist” düzen ile ağaların, eşkiyaların ve devletlülerin sistemi olan Osmanlı’dan arta kalmış bu kamusal düzen ile hesaplaşmak zorundayız. İç içe geçmiş bu iki yapı tarihsel ve toplumsal olgular olarak ancak toplumsal bir dinamizm ve baskı sonucunda tarih olabilirler. Ve yerine kurulacak olanlar da ancak bizim tahayyülümüz kadar olabilir. O halde karşılıklı yardımlaşmanın, dayanışmanın ve hakça üretim ile adil bölüşümün tahayyülünü elimizden geldiğince örgütlü ve disiplinli bir şekilde yaymalıyız.

 

1- Karl Marx bu sözleri Kapital’in 1. cildinde dipnot olarak aktarır. Kârlılık oranları kapitalist üretimin devindirici gücüdür. (Marx-Engels Ekonomi Politik Sözlüğü, Alaattin Bilgi, s. 117, Yurt Yayınları,1992)

2 https://ekolojibirligi.org/marmara-denizindeki-deniz-salyasi-hakkinda-uzmanlardan-endiseli-uyarilar/

3- Yine Dilovası örneği de aynı durum için örnek olarak ele alınabilir. Dilovası’ndaki hava kirliliği bölgedeki akciğer kanseri oranlarını rahatsız edici ölçüde artırmış ve yıllardır sermaye gruplarının lobisi nedeniyle ne mecliste ne de başka yerde buna bir çözüm bulunabilmiştir. Prof.Dr. Onur Hamzaoğlu’nun çalışmalarına daha fazla bilgi için bakabilirsiniz.

Tıklayın, yorumlayın

Yorum yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Yazılar

Kübra Dizisi Üzerine Not: İki Allah Bir Peygamber – Ömer Carullah Sevim

Yayınlanma:

-

Uyarı gelene kadar spoiler yok, rahat olabilirsiniz.

Birbirinden taban tabana zıt iki Allah algısı var. O kadar zıtlar ki “Farklı bir şey söylemiyorlar!” da diyebiliriz. Neresinden baktığınıza bağlı! “Kübra” ikisi arasında makûl bir denge tutturmuş ve “Bu iki Allah’a nasıl doğru yerden bakılır?” sorusuna fena olmayan bir cevap vermiş.

Diziye hâkim olan birinci soru, “Bugün peygamber gelse ne olurdu?” Bu soruyla oldukça dürüst ilişkilenilmiş ama önce dizinin sürpriz finalinin yoğunlaştığı ikinci soru:

“Hangi Allah’ın peygamberi?”

İki Allah algısı var. Biri her yerde (maddede) Allah, biri her şeyin üstünde (arşta) Allah. Kübra diyor ki, “Ha öyle, ha böyle, hakikat ortaya çıkmaz mı? Gözle görülüp, elle dokunulmaz ve elbette kalple hissedilmez mi? Mesaj arştan da maddeden de gelse aynı mesaj, peygamber aynı peygamber olmaz mı?” İmtihan aynı imtihan, salih amel aynı salih amel… iman aynı hakikate… insanın tepkisi aynı tepki… Dizi boyunca farklı peygamberlere yapılan atıflar da tepkinin evrenselliği ile ilişkili.

İşte bu iki Allah -algısı- barıştırılmış. Dizi sonunda açıkça bu iki Allah’tan birine izleyiciyi yönlendiriyor ama samimiyetine ve mücadelesine şahit olduğumuz kahramanımızın olayları yorumlama biçimiyle “Ne fark eder ki?” diye ekliyor, “Ha o Allah, ha bu Allah!”

Buradan aşağısı doğrudan değil ama dolaylı da olsa spoiler içeriyor.

“Kübra” bu iki Allah’tan maddi olanı seçiyor ama bunun ancak hemen her şeyin bilgisine sahiplikle, kebir/kübra olmakla mümkün olduğunu da unutmayalım. Yani cevap yine hakikatin bilgisine sahip bir tanrıda! Şöyle de sorabiliriz: Hz. Muhammed Hira’ya çekildiğinde aldığı vahiy maddi hakikatin malum olması mıydı, yoksa hakikatin arştan ona bildirilmesi miydi?

Dahası, din meselesi öyle huşû içinde kılınan namazlara veya yoga seanslarında aranan huzura indirgenmiş şekilde ele alınmamış dizide. “Kübra”daki toplumsal, ezberlerle problemli, güç sahiplerini tehdit edici, kimlikleri kırıcı ve kimlik oluşturucu, tezatlıkları ile huzur verici, insanın şahsi serüveni ile toplumun devrimsel ihtiyaçlarına beraber ve basit cevaplar üreten bir din. Bu bağlamda dizi ikinci ve diziye daha hâkim olan sorusuyla güzel ilişkileniyor, düşündürüyor: “Bugün peygamber gelse ne olurdu?”

Devletten din adamlarına, akrabasından mahalle arkadaşlarına Semavi, binlerce yıldır mesaj taşıyıcıların yaşadıklarını yaşıyor. Bize de ihtiyacımız olan hakikatle ilişkiyi, kolektiviteyi (cemaati), imanı hatırlatıyor; içinde yaşadığımız şartları sorgulatıyor.

Semavi’nin etrafında sistem çarkları içinde ezilenler, ormancılar mahallesinin serserileri, kocakarılar, evladını kaybetmiş bir anne, bağımlı bir kız kardeş toplanıyor. Hayatları hem bireysel imanları hem omuz verdikleri mücadele ile değerleniyor. Bu, bize çağdaş yaşamımızda eksik olanı göstermiyor mu? Bir peygamber bugün gelse neyi tamamlar, kime liderlik ederdi?

Bu kısım olmaksızın, çokça yapıldığı üzere yalnızca dizinin finali üzerinden distopik bir zihin manipülasyonu hikayesi çıkarmak, dizinin açtığı verimli tartışma alanlarını bir anda çöpe atmak deme!

İki “Allah” sorusuna verilen cevap ayrı bir tartışmanın konusu ve ayrıca eleştiriyi hak ediyor olabilir ancak didaktik bir eser değil bu. Sanat eserinin yapması gerektiği gibi önceden görüyor, tozu üflüyor; oralarda bir yerde dolaşan soruyu masaya koyuyor. Sonrası izleyicide. Bu açıdan kalburüstü, düşündürücü.

Tavsiye olunur.

Devamını Okuyun

Yazılar

8 Bölümü İzledik ve Her Şey Bize Apaçık Göründü, Öyle mi?” Kübra Dizisi Hakkında – Ali Altıntaş

Yayınlanma:

-

Bir dizi hakkında spoylır vermek günümüzün en büyük günâhlarından sayıldığı için en baştan uyarayım: Spoylır nerede başlıyor nerede bitiyor, dikkat etmeyeceğim ve dolayısıyla bundan başka uyarı da yapmayacağım. “Kübra” dizisinin sekiz bölümünü de bitirmeyen bence okumasın.

Bilinen hikâyedir/kıssadır: Hz. Musa, peşlerinde Firavun ordusu varken İsrailoğullarını Kızıldeniz’den karşıya geçirmek için asasını yere vurur ve deniz ikiye yarılır. Modern zamanlarda Kızıldeniz’de belli dönemlerde gelgitlerin yaşandığı ve denizin darlaştığı bölgelerde suyun iyice sığlaştığı gibi gözlemler üzerinden Kızıldeniz kıssasının bir mucize içermediği, fizik kurallarıyla açıklanabilecek bir niteliğinin olduğu yorumları yapılabilmiştir. “Peki, ya zamanlama?” diye sorsak herhalde ona da “Öyle denk gelmiş!” denirdi.

Keza Darwin’in “Türlerin Kökeni” eserinden beri yapılan biyoloji araştırmalarıyla günümüze kadar -elbette 150 yılı aşkın süredir teori üzerinde yapılan bir sürü tadilatla- geçerliliğini sürdürmüş evrim teorisi de benzer bir bilim-inanç dikotomisinin konusu haline gelmiştir. Bu cepheleştirme eğer laboratuvarda bir bakteri üzerinde yapılan gözlemler sonucunda evrimin varlığı tespit edilebiliyorsa orada herhangi bir ilâhîlikten bahsedilemeyeceği kabûlü üzerinden temellenir.

Anlaşılamayanlar anlaşılabildiği, açıklanamayanlar açıklanabildiği ölçüde Tanrı’nın gölgesinin insanların bilincinin üzerinden kalkacağına yönelik Aydınlanmacı kabûlün tecessüm ettiği iki örnekten bahsettik. Ancak Hz. Musa, kavmiyle Kızıldeniz’den geçerken bir doğa olayı olarak gelgit yaşanmış olabileceğini, Tanrı’nın yaratma mekanizmasının evrim teorisinin kastettiği biçimde işlediğini düşünerek de inancını devam ettirenler var. Allah “Ol!” der ve oluverir ancak ne dünyanın oluşumu, ne de bir çocuğun dünyaya gelişi bir anda gerçekleşir; insanın içinde bulunduğu mekân ve zaman uzamında bir sürece ve başkalaşıma tekâbül eder. Dolayısıyla bir olgunun bilimsel düzlemde açıklanabiliyor oluşu onun ‘kutsal’dan tamamen arındırılabilir oluşuna otomatik olarak tahvil edilemez.

Peki, bu bahsettiklerimizin Kübra dizisi ile alâkası nedir? Diziyle ilgili yapılan yorum ve eleştirilerde iki temel paradigma göze çarpıyor. İlk kanatta teknolojinin, “big data”nın ve yapay zekânın eriştiği düzeyle ilgili değinilere yoğunlaşanlar var. İkinci kanatta ise daha çok kitle manipülasyonu ve dinî kültler meselesi üzerinden anlatıyı kavramaya çalışanlar bulunuyor. Dolayısıyla birisi dizinin ortaya koyduğu teolojik ve politik sorunlarla hiç ilgilenmezken diğeri anlatıyı tamamen saptırılmış kolektiviteler/sapkın cemaatler düzeyine hapsediyor. Bunda dizinin sekizinci bölümünde seyirciyi bu yöne doğru ittirmesinin de önemli bir payı var. Çünkü Semavi (Gökhan) aslında kendisine verilen bütün mesajların yapay zekâ ürünü olduğunu öğrendiğinde büyük bir hayal kırıklığına ve iman çöküntüsüne uğramalıydı, katı olan her şey buharlaşmalıydı. En azından seyircide bu yönde bir beklenti inşa ediliyor. Fakat Semavi bunun tam tersine bütün süreci, teknolojinin gelişmişlik düzeyini, yapay zekânın gücünü “Sünnetullah” yani Allah’ın dünyevî mekânizmalara uyarak iş görme biçimi olarak değerlendirdiğinde ve mesajını kendisine yapay zekâyla ulaştırdığını söylediğinde seyirciden beklenen, Semavi’nin imanının artık içinden çıkmasının mümkün olmadığı bir girdaba dönüştüğüne tanık olmasıdır. Dolayısıyla diziyi izleyenlerin çoğunun gözünde Semavi, kontrolden çıkmış ve iflah olmaz bir mü’mindir artık; yeterli bilgi kendisine sunulmasına rağmen aydınlanmayı reddetmektedir.

Ben bu noktada Semavi’nin algılayışının Hz. Musa kıssasındaki gelgiti, evrim teorisini kabul edip bunlarda Tanrı’nın yaratmasını görmeye devam edenlerin tavrıyla örtüştüğünü düşünüyorum. Bugün bir peygamber gelse Tanrı’dan nasıl vahiy alırdı? Soultouch uygulaması üzerinden onunla iletişime geçen yapay zekâ Kübra, modern Cebrail olarak düşünülemez mi? Şüphesiz bunların hepsi birtakım spekülasyonlar fakat en azından Kübra dizisinde anlatılan hikâyenin bilim-din, teknoloji-manipülasyon ikilileri üzerinden tüketilemeyeceğini gösteriyor.

Öte yandan dizinin sonlarına kadar tanık olduğumuz mukaddes duygular, adalete yönelik tutkular, inanmanın sağladığı coşku yabana atılmayacak sorular üretiyor. Hı hı, tamam; Kübra yapay zekâymış ama… Semavi’de ve ona inananlarda gerçek olan hiçbir şey yok muydu? Maddiyatın köle ediciliğine ve yoksun bırakılmışlığa karşı öfke, kolektivitenin, dayanışmanın ve paylaşmanın yüceltilmesi, dünyanın değişmesi gerektiğine dair inanç ve umut… Bunlar bir çırpıda “karizmatik bir dinî lider etrafında bir araya gelen manipüle edilmiş kitlelerin yarattığı bir dinî kült” olarak yaftalanıp kenara atılacak gündemler değil.

Belki işin bu kısmını da başka bir yazıda açarım.

Devamını Okuyun

Köşe Yazıları

Kötürümleşmeye Tuz Biber

Yayınlanma:

-

Birçok talihsiz aşamalardan geçmişti İslamcılığımız, belki kavramın kendisinden başlanarak sıralanabilir bunlar. Kolay olmadığını da kabul etmek gerekir bu sıralama faaliyetinin, kolay olan hiçbir şey yok.

Uzun asırlar boyunca kötürümleştirilmiş bir Müslüman tipolojisi ile karşı karşıya olduğumuzu unutmuyorduk aslında ama en azından tevhîdî/Kur’ânî süreçle tanışanların yaşadığı dönüşümü de tam kestirememiş olmakla suçlanabiliriz, kabul.

Halkın tabanda, dinî/manevi takviye ile mücehhez merkezî devlet/otorite güçlerine karşı örgütsüz kalmasının faturalarını modern dönem tanıkları olarak iki farklı biçimde tecrübe ettik. Dayatmacı/zorba modern süreçlerle de, nihayet önemli oranlarda onunla iç içe geçmiş sözüm ona dinî görünümlü süreçle de dindar halkın her karşılaşması bu kötürümleşmenin ürettiği düşük yoğunluklu tepkinin örneği olarak tarihe kayıtlanmıştır.

Bu ne kadar değiştirilebilir ya da değiştirilebilir mi, bundan emin değilim.

Tevhidle buluşma serüvenimizde tüm iyi niyetli çabalara rağmen Kur’an’la temasımızın tarihsel ön yargıları aşarak gerçekleştiğini söyleyemeyiz. İslam dünyasından yapılan özenli-özensiz çevirilerin de bu yetersizlikte elbette payı büyüktür.

Kur’an’ın özellikle siyasal kavram haritasının tüm gayretlere rağmen lâyıkıyla kavranılamadığını cesaretle savunmalıyız. “Salât”tan başlayarak “zekât”a, “şûrâ”dan “mescid-i haram”a, “dâru’s-selâm”dan “infak”a, “sabır”dan “teslimiyet”e uzanan ve oradan resullerin pratik örnekliğine varan çemberde sahih bir Kur’an kavrayışından mahrum kaldığımızı bugünkü tıkanıklığın sebeplerini irdelerken görebiliyoruz.

Az evvel değindiğimiz Müslüman kitlelerin kötürümleştirilme bahsine geri dönelim: Kur’an vurgusuyla yola çıkanların siyasal kavrayışlarındaki eksiklik ve zaafiyetlerle yüzleşmenin vakti çoktan gelip geçmiştir. Hem de çokça geçmiş durumdadır.

Geniş kalabalıklardaki kötürümleşmenin kalıcı olması hatta bu kötürümleşmenin güçlenerek Kur’ânî söylemi öne çıkaranları yutması karşısında en çarpıcı, can alıcı muhasebeyi yapma zorunluluğumuz var. Bunu yapmadıkça kaybetmeye devam edeceğiz.

İmparatorluklardan/ulus devlet otoriterliklerinden sıyrılabilmiş bir İslami siyasi perspektifimizin/söylemimizin olamaması, bir yandan Kur’an’ın ve resullerin örnekliğinin lâyıkıyla kavranılmadığını; diğer yandan da egemen dünya düzenini ve onu doğuran fikriyatı çözümlemede yetersiz kalındığını bize açıkça gösteriyor.

Buradaki her bir iddiayı açmak gerekecektir, bunun farkındayım. Esasen pek çok yazı ve pratikle bunun yapıldığını da savunabilirim. Kur’an ve siyerin örnek öğreticiliğini kavramaya niyet etmiş, mütekâmil bir seviyeyi tutturamamış olmakla birlikte epeyce yol almış ancak bir şekilde az ya da çok AKP ile yolunu kesiştirmiş tevhîdî çizgi mensuplarının yarattığı tahribat da bütün bu yetersizliklere tuz biber ekerek kötürümleşmeyi zirveye taşımıştır.

Zulme karşı adalet cephesinden yana olmanın ancak sağlam bir kavrayışla mümkün olabileceğini biliyoruz. Bu kavrayışın gereklerinden yeterince bahsettik. Eksik olan şey, bu kavrayışların tabii sonucu olarak boy vermesi gereken pratiktir.

Burada durup durup geri dönerek aynı soruları sorabiliriz hatta sormalıyız da!

Kötürümleştirici mezkûr süreçlerin gadrine uğramış kavramların algılanışlarını nasıl oldu da kurtaramadık; hem de onca tevhîdîlik iddialarına rağmen! Kurtarabildiklerimize ya da bizim dışımızda da seyreden fıtrî-vicdanî tecrübelere sırtımızı nasıl dönebildik!

Bu kısa yazı, 7 Ekim 2023’le başlayan Aksâ Tûfânı sürecindeki genel tutum alışlardaki zaafiyetlerin de köküne inme çabası olarak okunabilir. Belli bir yerden sonra adalet cephesinde rüzgâr/lar yaratma çağrılarına cevap vermeye tenezzül etmeyerek kötürümleşmede ısrarcı olan cenâhın yarattığı helâk aşaması da mümkün olabilir tabii; sünnetullahın tecellisi tarihsel bir bilgi değilse şayet!

 

Devamını Okuyun

GÜNDEM