Connect with us

Köşe Yazıları

Bir Bilim Adamının Romanı

Yayınlanma:

-

Türkiye’nin en ünlü yazarlarından Oğuz Atay, Bir Bilim Adamının Romanı’nda hocası Mustafa İnan’ın hayat hikayesini anlatıyor. Kitabı, kaderin cilvesi olarak nitelendirmek yanlış olmaz. Oğuz Atay gibi kabiliyetli bir yazarın yolu Türkiye’nin en önemli bilim adamlarından birinin hayatı ile İstanbul Teknik Üniversitesi’nde kesişmese, böyle bir kitap ortaya çıkar mıydı, pek sanmıyorum.

Önsözünü Mustafa İnan’ın da yakın arkadaşı ünlü matematikçi ordinaryüs profesör Cahit Arf’ın, sonsözünü ise oğlu Hüseyin İnan’ın kaleme aldığı kitap ilk olarak Bilgi Yayınları tarafından 1975 yılında yayınlanmış. İletişim Yayınları’ndaki ilk baskısı 1987 yılına ait olup elimdeki 61. baskısı 2020’de gerçekleştirilmiş. Kitabın sonuna küçük bir fotoğraf albümü de eklenmiş.

Önsöz’den öğrendiğimize göre Mustafa İnan’ın gençlere, bilhassa ilmi sahada çalışanlara ilham veren hayatını romanlaştırma fikri Erdal İnönü tarafından ortaya atılmış. Mustafa İnan’ın fikir babası olduğu ve kurucuları arasında yer aldığı Türkiye Bilimsel Ve Teknik Araştırma Kurumu* (TÜBİTAK) bu öneriyi kabul edip destek olmuş.

270 sayfa boyunca eşi, dostları, arkadaşları ve öğrencilerinin şahitliği ışığında hayatı anlatılan Mustafa İnan 1911 ila 1967 yılları arasında yaşamış. Çocukluğu ve gençliği iki dünya savaşının ağırlaştırdığı bir yoksulluk içinde geçmiş.

Merak duygusunun peşini bir an olsun bırakmamış, öğrenmeyi ve öğretmeyi bir yaşam tarzı olarak benimsemiş ve dur durak bilmeden kendisini yetiştirmiş bir insanın hayat mücadelesini okuyoruz kitapta. Onun en önemli özelliği olan “çok yönlü kişiliği”ni tanıma fırsatını elde ediyoruz.

Mustafa İnan inşaat mühendisi bir akademisyen olarak alanı dışında say say bitmez konuya ilgi duymakla kalmamış, yaptığı okuma ve araştırmalarla zaman içinde pek çok konuda derinleşmiş: Yabancı diller, edebiyat, divan edebiyatı, şiir, dilbilimi, tasavvuf, dinler, tarih, matematik bu alanlardan bazıları. Kitabın 14. Bölümünün başlığı bu yüzden “her şeyle uğraşan adam”. Üzerine vazife olmayan pek çok “şeyle” ilgilenmek bir evrensel ve entelektüel tavır olarak hayatına yön vermiş erken yaşlardan itibaren. 

Memleketi Adana’nın şivesiyle konuşmaktan gocunmayan, Anadolu insanında mevcut bir damar olarak nitelendirilebilecek  saf ve çocuksu yönü ömrü boyunca “muhafaza” etmiş bir insan Mustafa İnan. Aşikar ki ülkesine, insanlarına hizmet etmeyi kendi kariyerine ve konforuna tercih etmiş. Dönemin baskın değerleri ve “Leylî Meccanî” (parasız yatılı) bir yaşamın etkisi ile çizilmiş bir rota bu. Her durağında fedakarlık olan, büyük harflerle yazılmış bir ülkü olan. 

Tanıyan herkes onun çok iyi bir insan olduğunda hemfikir. Bu, kör ölür badem gözlü olur, sözünde karşılık bulan, geçiştirme kokan üstünkörü bir şahitlik değil, derinlere kök salmış bir hasletin mahsulü olarak yetiştirdiği sayısız öğrenci ile sabit bir gerçeklik. O kadar ki, okur kitabın sonunda Mustafa İnan için üzülebilir. Diğerkâmlığı çevresi tarafından sık sık suistimal edilmiş, kadri kıymeti pek bilinmemiş, bir yönüyle “yalnız” yaşamış ve “yalnız” ölmüş bir emekçiden söz ediyoruz.

Okullardaki üstün başarıları, yaşayan bir efsaneye ait hikayeler olarak dilden dile aktarılırmış. Hayranlık uyandıran bir zeka ve hafıza varmış kendisinde. Cahit Arf onun için, “doğuştan olacak, doğrudan doğruya algılanamayan şeyleri sezebilme hususunda olağanüstü bir hafızası vardı” diyor. Anlatılanlarla deha düzeyinde ama son derece mütevazı bir insan portresi çiziliyor. 

Erdal İnönü ise onun sanatçı yönüne vurgu yapmış: “Özellikle araştırmacı olan bir üniversite hocası için sanatçı ruh gerekli bir şeydir. Araştırmaya değer problemler bulabilmek ve bu problemleri sonuca götüren çalışmalar yapmak ve yaptırmak için kuru bir bilim adamı olmak yetmez; bunun için yaratıcı olmak, yani bir bakıma sanatçı olmak gerekir.”

Kitap bir roman olmakla birlikte romanlarda nerdeyse hiç rastlanmayan bir özellik ihtiva ediyor. Bu kitapta geçen isimlerin hepsi gerçek ve çoğu Türkiye için değer üretmiş, öyle veya böyle “tanıdık” insanlar. (Mesela, Cahit Arf’ı tanımıyor olmanın mahcubiyetini yaşayan biri şimdi ceplerini yoklasa -kriz üstüne kriz yaşayan ve her gün müflis tacir gibi gözlerimizin içine bakan şu ekonomik düzende- bozuk paraların ardından gelen can yoldaşlarımız 5, 10 ve 20 gibi TL’ler arasında kendisini görebilecektir. 10 TL’nin bir yüzünde onun fotoğrafı, ne iş yaptığı, doğum ve ölüm tarihi bulunuyor.) 

Kitabın 17. Bölümünde söz dönüp dolaşıp 27 Mayıs 1960’a gelince, Mustafa İnan’ın entelektüel kimliğine yakışmayan bir tavır takındığını görmenin şaşkınlığını ben yaşadım, bilmem ki başkaları yaşar mı? Yoksa, dönemin şartları, denilerek mazur hatta haklı mı görülmeli?

1960 Darbesinden birkaç yerde ihtilal ve devrim diye bahsediliyor. Tartışmalı siyasi bir konuya bu kısacık kitap incelemesinde girmeyeceğim lakin ülke 1923-1946 yıllarını mutlak diktatörlüğün (Tek Parti) zulmü altında geçirirken “demokrasi aşığı” ordu veya cunta mensupları neden müdahale ihtiyacı hissetmediler? Neden geniş halk kesimleri inim inim inlerken değil de biraz soluklanır soluklanmaz, sandık henüz kurulmuşken, seçimler yapılmaya başlanmışken müdahale ettiler? Demokrat Parti’nin hataları ne denli büyük de olsa darbeyi meşru bir şey miydi?

Mustafa İnan’ın öğrenme ve öğretme aşkı, bilime olan tutkulu bağlılığı ve mücadele dolu hayatı, yakıcı bir silkelenme ve kendine gelme ihtiyacı içinde olan okullarda, bilhassa üniversitelerde müspet bir etki yaratma potansiyeli taşıyor. Mustafa İnan’ın ilham verici tarafına fazlasıyla ihtiyaç var, ilimden bir hayli uzak ilim yuvalarında.

*Bilenler bilir, daha ziyade büyük kitap fuarlarında boy gösteren TÜBİTAK (Popüler Bilim) Yayınları, her yaşa uygun, baskı kalitesi üst düzey ve çoğu gayet nitelikli kitapları ucuz fiyatlarla okura sunuyor. Çocukları için kitap bakınan anne babaların incelemesinde fayda var.

“Gazete Okuyan Tavuk”, “Nasreddin Hoca’nın Bisikleti”, “Kuzularla Saklambaç”, “Ceza Hikayeleri” ve “Kelebek Ve Arı – Malcolm X Ve Muhammed Ali’nin Kesişen Hayatları” kitaplarının yazarı. 1983 Trabzon doğumlu avukat.

Tıklayın, yorumlayın

Yorum yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Köşe Yazıları

Müfteriler İçin Yasa

Yayınlanma:

-

Türkiye’de çokça mağduru olan yasalardan biri de 6284 Sayılı Yasa. Bu, öylesine çürük bir yasa ki, kadına şiddeti önlemek gibi iyiniyetli bir çabanın ürünü olsa da yol açtığı yıkım hayli ağır ve yaygın.

Yasayı, müfterileri koruyan, kollayan bir yasa olarak değerlendirmek yanlış olmaz. Düşünün ki kolayca atılan bir iftira, hakim ve polis gücünü kuşanıp balyoza dönüşüyor ve erkeklerin, babaların suratına iniyor.

Kocanızı evden uzaklaştırıp sevgilinizle alem mi yapmak istiyorsunuz, bu yasa tam size göre, bir telefon veya dilekçe ile iftiranızı atıyorsunuz, hakim 24 saat içinde karar vermek zorunda, “mahkeme” kararı ertesi gün kapınızda. Kocanızın itibarı sarsıldı ve aylarca eve gelemez. Aksi bir durum olursa hapis cezası var, polis hizmetinize amade kılınmış!

İki çocuk babası müvekkilim, bu yasanın şiddetine maruz kalıyor ve dördüncü kez evden uzaklaştırılıyor. Son uzaklaştırma kararı üzerine avukat olarak müdahil oldum ve aşağıdaki dilekçeyi sundum. Uzaklaştırma kararı bir günde alındı, benim itirazım ve takibim sonucu altı gün sonra nihayet karar çıktı: Red. (Şaşırdık mı, hayır.)

Biz de burda avukatçılık oynuyoruz! Eğer kadının sözü ile herhangi bir delile gerek olmaksızın uzaklaştırma kararları verilecekse neden Mahkemeye gidiliyor? Yakındaki bir polis merkezine gidilsin. Neden yargılama yapılıyormuş havası veriliyor? Ve eğer, itirazlar incelenmeden reddedilecekse, neden itiraz hakkı tanınıyor? Yargılama yapılıyormuş gibi bir algı oluşturmak için mi? (Rahat olun, böyle şeylere gerek yok. Kimse bir hukuk devletinde yaşadığına inanıyor değil, beklentimizi düşürdükçe düşürdük zaten.)

Kesin olan bir şey var: Bu yasayı yapanlar, böylesi bir “istismara”, “suistimale” kapı aralayanlar büyük vebal altındalar.

Aile Mahkemesi kalemindeki memur hanım, beni hemen tanımış, “Avukat bey, o nasıl bir dilekçe öyle!” diyerek şaşkınlığını dile getirdi.

Dedim: “Memur hanım, az bile!”

Kadının beyanını putlaştıran “sapkın” anlayış yüzünden cinsel saldırı, cinsel taciz suçlarını işlediği iddiasıyla haksız yere ceza alan, hapse giren çok sayıda mağdur var Türkiye’de.

İyi yasaların bile kötü uygulayıcılar elinde bir zulüm aracına dönüştüğü ülkede bir de üstüne kötü yasalar gelince, yaşamak işkence halini alabiliyor.

Müvekkilim kadına/eşine şiddet uygulamıyor ama maruz kaldığı haksızlığı da kolay kolay içine sindiremiyor, şahidim.

İnsanı, kendi insanını, toplumunu tanımayan, Adalet bilinci, hakka inancı yetersiz yasa koyucuların icraatları ortada. Bize düşen, bu yasaları tahkik ve mahkum etmek, adalete hizmete yarar yasalarla değiştirmek için emek vermek.

Çürük yasalardan bir yasanın mağdurlarından bir mağdurun hal-i pürmelâlini ortaya koyan dilekçemin açıklamalar kısmı bu amaçla dikkatinize sunuyorum:

1. Müvekkilim, yapımı ve uygulaması ciddi anlamda sorunlu olduğu aşikar 6284 sayılı kanunun mağdurlarından biridir.

2. İşbu karar müvekkilin evden uzaklaştırması hakkında verilen 4. karardır.

3. Müvekkilin eşine karşı herhangi bir şiddeti, hakareti, tehditi, aşağılamayı veya küçük düşürmeyi içerir söz veya davranışı bulunmaksızın alınan kararlar hukuka aykırıdır.

4. Herhangi bir delil, rapor, tanık, belge, sözlü veya yazılı ispat aracı, haklı bir karine olmaksızın, yalnızca kadının tek taraflı ve gerçeğe aykırı iddialarıyla, adeta bakkaldan sakız alınır gibi alınan kararların akla, vicdana, adalet duygusuna, hakkaniyete uyan bir yanı bulunmamaktadır. Böyle bir usul ve esasla alınan karara “Yargı Kararı” demek ancak şeklen ve kerhen mümkündür. Hukuk kavramı ve Yargılama’nın mahiyetine sırt çevrilerek karar alınmamalıdır.

5. Yasanın Hukuk mantığına aykırı ve çürük olması uygulayıcıların elini kolunu bağlamamalı, hakimlerin altına imza attığı kararların maddi değilse bile manevi yükünü taşıdıklarını gözardı edilmemelidir.

6. Karar alınırken titizlik gösterilmemesinin bedelini müvekkilim ve babalarından koparılmış iki küçük çocuk ödemektedir. Bu “keyfi” kararların veballeri olduğu hatırdan çıkartılmamalıdır. Ortada somut bir gerekçe, hatta ciddiye alınacak bir şüphe bile yokken bir insan 6 aydan fazladır evinden uzak tutulmakta, iki evlat babaları hayattayken kısmen yetim bırakılmaktadır.

7. Müvekkilim son uzaklaştırma kararı uyarınca 2 aylık süresini doldurup evine ve evlatlarının yanına döndüğünde, -ki gidecek başka yeri yoktur, satın aldığı o evin halen kredi borcunu ödemektedir- bu kanunu suistimal etmeyi alışkanlık haline getiren eşi, kendisine “Neden eve geldin!?” diyerek çıkışmıştır. Çocukların yanında tartışmaya girişen eşe, kreşe giden dört yaşındaki küçük çocukları karşı çıkmış ve “Anne, bir daha babamı evden uzaklaştırma!” demiştir. Aylardır annesinin yanında kalan çocuklardan küçüğü, babasının hakim kararıyla evden haksız yere uzaklaştırılmasına dilinin döndüğünce bu şekilde isyan etmiştir. Öte yandan, annesinden çok korkan 7 yaşındaki büyük çocukları, babasının bir kez daha evden uzaklaştırılacağını öğrenince odasına girip ağlamaya başlamıştır.

8. Peygamber eşlerinin bile Allah tarafından vahiyle uyarıldığı bir dünyada bu ülkenin kadınları kelimenin tam anlamıyla melek olsalar bile bu yasa hukuka aykırıdır. Yalnızca kadının beyanı ile, hiçbir somut delile ihtiyaç duymadan verilen kararlar zulüm niteliğindedir.

NETİCE VE TALEP :

Yukarıda arz ve izah edilen nedenlerle, müvekkilim ve iki çocuğunun daha fazla mağdur olmasına engel olunması adına mezkur haksız ve hukuksuz koruma kararının tümüyle kaldırılmasına karar verilmesini vekaleten arz ve talep ederim.

Devamını Okuyun

Köşe Yazıları

Aynı Hikâye

Yayınlanma:

-

Zamanlar ve nesiller değişiyor elbette ama hikâye aynı. Aktörler farklı, kurgular benzer. Kurgu da denebilir mi, emin değilim doğrusu. Mutlak bir kurgunun farklı vakitlerde biraz farklı biçimlerde arz-ı endam edişi, ötesi yok gibi.

Habil ile Kâbil’in misyona dayalı soyları her dönem yanımızda, karşımızda duruyorlar. İttifak ve karşıtlıklarımız onların o mutlak kurgudan mülhem pozisyonlarına göre değişiyor ama hikâye devam ediyor, özünü koruyor.

Genç kuşakları heyecanlandıracak, onların havsalalarını yeni anlam alanları ile muhatap alacak bir çizgi ve akışın yokluğundan yakınılabilir. Bu tarz sızlanmaların iyi niyeti mündemiç niteliklerine saygı duyulmalıdır ancak yakınmanın “ne”liğine dâir tartışmalara ihtiyacımız var.

Dönemsel heyecanları tetikleyen yasaklamalar, baskı ve yıldırma politikaları, egemenlerin yaşamların bambaşka taraflarına dönük kuşatmaları gençleri, ideolojik cenahları harekete geçirme potansiyeli vardır mutlaka.

Gençlere dâir bu yazıda da öne çıkan vurgular muhakkak büyük beklentilerin, onların yokluğunda oluşan hayal kırıklıklarının yansımasıdır, bunu da ‘hikâye’ benzetmesiyle dile getirmek tabii karşılanmalıdır.

Genci-yaşlısı ile hakikat yolculuklarında adalet mücadelesi vermeye azmetmiş bir toplam hangi hikâyenin ardından yürüyecektir ya da hangi hikâye onların derlenip toparlanmasına, davranmasına vesile olacaktır?

Hikâye orada öylece duruyor.

Devasa büyüklükte bir destan demeli belki de. Hikâye, görece kısa anlatımlar için daha uygun bir adlandırma.

Orada öylece duran hikâye, üzerinde vâr olduğumuz coğrafya ile yakın zamanlar birlikteliğiyle uzak coğrafyalar ve ciğer paralayan vaziyetler arasında gezinip duruyor: Halk hikâyelerinde olduğu gibi enstrümanlarla buluşan yanık seslerle feryatlarını bütün bir âleme, halklara, coğrafyalara salıyor.

Dijital varlıkların hakikat hedefli kavrayış alanlarında boy verme iddialarından Anadolu’da kuruyan göllerin dudakları çatlatan kuraklıklara uzanan zihinsel altüst oluşlara, Ceylan kızımızdan Aylan bebeğimize kesiksiz ilerleyen zulümlere, alın terinin ayaklar altına alınmaya çalışılan haysiyetine, yıldızlardan cadde ve sokaklara değin hayal edilemez büyüklükteki alanlara tahakküm eden egemenlik biçimlerine, börtü böceğin çığlıklarına, insanın türlü çeşit kuşatmayla nefessiz kalışına kadar aynı hikâye destan olma yolunda emin adımlarla ve gözümüzün içine baka baka devam ediyor.

Hikâye, kendini arayanlar için orada duruyor.

Az evvel dediğimiz gibi, kolayca görünebilmek için kendini büyüterek, azmanlaştırarak. Okuyucu, hadi dinleyici diyelim, esasen yabancısı olmadığı bu kurguya muttali olduktan sonra ne yapacak? İhata imkânlarını aştığı için o çerçeveyi yabancılayıp kendisinden uzak mı duracak?

Hikâye aynı… Muhatapların dönemsel zayıflıkları, alınamayan pozisyonlar onun aynılığını etkilemiyor. Sanırım, İsmet Özel’in “Aynı Adam” şiirindeki “aynılık” eksik olmalı.

Devamını Okuyun

Köşe Yazıları

İttifaklarda Nereden Başlamalı?  

Yayınlanma:

-

Farklı kişi ve çevrelerin birlikteliği hassas ve kırılgan olur. Dolayısıyla tarafları hırpalayıp yıpratacak ve herhangi bir yakın ya da uzun vadeli fayda hâsıl etmeyecek lüzumsuz ve yersiz tartışmalardan uzak durmak gerekir.

Bu tespitler yakıcı tartışmaların mutlak sûrette yapılmaması gerektiği anlamına gelmez. Bu tarz birlikteliklerin özel konumlarının bir gereği olarak ele alınmalıdır.

Belli/adı konuşmuş bir alan ve pratiğe odaklanmak, çerçevesi belirlenmiş meseleleri ele almak başka oluşumlarla ortak işler yapmak için adım atan çevrelerin işini kolaylaştıracaktır. Niyet ve pozisyonlar kesinleşince oluşacak özgüven iklimi gelecekte çok daha samimi tartışma atmosfer ve ortamları oluşturacaktır.

Uzun ve yorucu müzakereler, teorik tartışmalar bahsettiğimiz bu birliktelikler için risklidir. Salt düşünsel tartışmalarla bir yere varılamaz. Bir şekilde geçmişte yolları kesişmiş, acı tecrübeler etrafında duygusal kopuş ve karşıtlıklar yaşamış grup ya da kişilerin yıkıcı hesaplaşmalara varabilecek değerlendirmeleri fazlasıyla sürdürmelerinin önüne geçilmelidir.

Pratik sorunlar, somut mücadele alanları etrafında bir araya gelmeler sıraladığımız olumsuzlukların aksine bir seyir takip edecek, bambaşka neticeler üretecektir. Belirlenen ve ortaklaşılan alanlarda zulme karşı egemenlerin karşısına dikilen bir irade örgütlenebilirse farklı çevrelerden oluşan mezkûr yapılarda duygudaşlıklar pekişecek, düşünsel/teorik tartışmalar bu iklimin bereketli ortamında çok daha içten ve sıcak koşullarda ilerleyebilecektir.

İslami çevrelerin -çok azı dışında- ısrarla uzak durdukları yerel ve küresel zulüm, yozlaşma ve fitne alanları var. Bahis mevzu ettiğimiz oluşumların, ortak iradelerin ufkunda evvel emirde bu zulüm başlıkları olmalıdır. Sıralanacak madde başlıklarından besmele çekilerek yola koyulmalıdır.

Herhangi bir zulüm alanından yola çıkacak hakikat ve adalet talebi/mücadelesi, meseleleri genele teşmil eden ve zalim-mazlum gerilimini bütün aktör ve süreçleriyle ortaya koyan yapısıyla her adımında, her şeyi söylemiş olabilecektir. Bu zaten ilkesel bir tutumdur.

Gereksiz ve yeni yaralara sebebiyet verecek tartışmalara fazla heveslenmeden, olur olmaz yer ve aşamalarda geçmişi ve hataları deşelemeden yol alındıkça birçok mevzunun kendiliğinden kapandığı ya da bir hâle yola konulduğu görülecektir.

Devamını Okuyun

GÜNDEM