Aslında bir Kuzey Atlantik İttifakı olan NATO, İkinci Dünya Savaşının ardından 500 yıllık sömürgecilik tarihinin aktörleri tarafından ve elbette sömürgeciliği sürdürmek için geliştirilen yeni bir kavramsallık çerçevesinde kuruldu. Genişleme sürecinde katılanlar ise yine Avrupa ülkeleri ve Kanada’ydı. Türkiye’nin bu resimdeki ayrıksı duruşu aslında kendi varlığının ikircimliğiyle ilgili; kendisi açısından Batılılaşmacı çizgisini halkına rağmen sürdürmek, NATO’cular açısından ise karşı bloğa geçişini önlemek için alınan/verilen iğreti bir kararla!

Türkiye’nin kimliği ve nerede durması gerektiği yüz yıllık bir istifham çünkü sonuçta o, Birinci Dünya Savaşında yenilgiye uğrayan Osmanlı İmparatorluğunun varisi. Son yüz yılını yarı sömürge bir ülke olarak geçiren Osmanlı İmparatorluğu, dört yüzyıl Avrupa’yı baskı altında tuttuysa da sonuçta yenildi ve topraklarının çoğu (Cezayir, Tunus, Libya, Kıbrıs, Arap Ülkeleri…)  sömürgeci ülkeler (Fransa, İtalya, İngiltere…) tarafından işgal edildi. İsrail tarafından işgal edilen Filistin topraklarının akıbeti ise hâlâ meçhul.

Türkiye, kimliğini müphemleştiren son yüz yıllık tarihin akabinde, sömürgeleştirilmiş bir ülkenin varisi olarak stratejik bir hamleyle eklendiği jeopolitik haritanın dışındaki yegâne ülke. Ama onu her iki dünyanın baskısı altında tutan bu melez kimliğiyle, sömürgeci NATO ülkelerini konuk ederek 36. NATO toplantısına ev sahipliği yaptı. Bütün o şaşaa ise aslında o ikircimi üzerinden atamamışlığıyla da ilgili. Ankara’daki sivil hayat iptal edildi ve birçok muhalif gerekçesiz bir biçimde gözaltına alındı.

NATO’nun meşruiyeti ve işlevi ise öteden beri tartışılıyor. Buna karşı Türkiye’nin siyasal, dinsel ve kültürel konumu hakkında şimdiye değin konuşulmadıysa şayet özellikle aydınlar ve toplum, artık …mış gibi yapmayı bir kenara bırakarak Türkiye’nin kaderinin belirlendiği bu mesele üzerinde ciddiyetle konuşmaya başlamalı. Bu coğrafyanın, halkın yeri neresi, nasıl bir kültürel mirasa sahip ve toplum kendisini hangi kültüre atfetmekte? Kolonyalist NATO ülkeleri ve dekolonyalist ülkeler arasındaki gerçek yeri neresi? Zira Anadolu, öteden beri “Küçük Asya” olarak bilinir ve bu bölge tarih boyunca Avrupa ile Asya arasındaki bir çatışma alanıdır. Bir zaman Roma İmparatorluğunun işgaline uğramışsa da son bin yıldır Asyatik bir halk tarafından yönetilmekte.

Esasına bakılırsa da Anadolu, her iki hatta üç (Asya, Avrupa ve Afrika) kıtanın kesişme yerinde, arada bir coğrafyadır. Arada olmak ise arada kalmışlıktan ziyade ilişkisel bir işlevsellik anlamına gelir ki NATO coğrafyası açısından Türkiye, sınırda, doğudadır. Aslına bakılırsa onu bu kadar önemli kılan, ABD’nin daha merkezi bir üssünü, İran’ı kaybetmesi ve onu ikame çabasıdır. Zira Türkiye, öyle veya böyle, İslam dünyasının ikinci önemli ülkesi lâkin İran’ın devrimle kendi yerini kesinleştirmesine rağmen Türkiye hâlâ ikircimler içinde! Nitekim ABD-İsrail’in son İran saldırısı da buna dair bitmeyen öfkenin yeni bir patlamasıydı. Ama burada ABD’nin eşlikçisi Türkiye değil, İsrail’di. Türkiye ve bazı Körfez (Arap) ülkeleri ise bu kez kelimenin tam anlamıyla arada kaldılar ve aslında üye olarak yer almadıkları NATO toplantısına da bu vesile ile gölge üyeler olarak iştirak ettiler.

Türkiye’yi “arada olmak”la “arada kalmışlık” arasında bir konuma sabitleyemeyen, bir yönden henüz yüz yıl önceki yenilgisiyle tam olarak yüzleşmiş olmaması iken diğer açıdan ise İran ile öteden beri sürdürdüğü bölgesel hegemonya mücadelesi ve İsrail ile ister istemez karşı karşıya geldiği stratejik gerilimdir. Öyle ki İsrail, Türkiye’nin bir sivil gemisine (Mavi Marmara’ya) uluslararası sularda saldırıp on kişiyi katlettiği, onlarcasını da yaraladığı halde, bu konu sessizce geçiştirildi. Buna karşı İsrail Gazze halkını acımasızca bombalarken onun can damarı olan petrol hattı asla kesilmedi hatta Ceyhan’dan Hayfa’ya petrol götüren gemilerin çoğu da Türkiye bandıralıydı.

Yeni durumda ise Türkiye, her iki ülkeye (İran, İsrail) karşı hegemonik mücadelesini sessiz bir biçimde, bir Sünni bloğu oluşturmaya çalışarak vermekte. İşte NATO ya da ABD ile olan ilişkilerinin stratejik düğüm noktası ise tam da burası. Daha birkaç yıl öncesine kadar, Fetullahçılık meselesi nedeniyle karşı karşıya gelinen ve hatta neredeyse BRICS ülkelerine dahil olunma noktasına kadar gelinen krizin geçiştirilmesi, bu tür bir stratejinin ürünü. Özellikle de İngiltere ile birlikte Suriye’de İran’ı ve Rusya’yı bertaraf eden hamle; duruşunu NATO’ya yakın kılan bir biçimde, o kararsızlıktan da çıkaran bir noktaya evrildi. Öyle ki NATO’nun günümüzdeki en önemli mücadele hattı olan Batı Asya hattı, yani İsrail-İran ve Ukrayna-Rusya savaşında Türkiye, bu mücadelenin örtük bir tarafı! Ukrayna’nın savunması Türkiye’den destek alırken İran-ABD savaşında ise Kürecik ve İncirlik üsleri, İran’ın aleyhine istihbarî ve lojistik faaliyetlerine kesintisiz bir biçimde devam etti.

Türkiye’nin son döneminde uzun süre iktidarda kalan Ak Parti ise gerilimli bir iktidar mücadelesine karşı sivil bir hegemonya oluşturmayı becerdi. Daha öncesinde İslami kesimde sadece Yeni Asyacılar ve Fetullahçıların ABD çizgisinde olmasına karşı, son yıllarda muhafazakâr dindarlar hatta birçok İslami vakıf ve cemaat de Ak Parti stratejisi çerçevesinde ABD’ci hatta NATO’cu bir çizgiye yöneldi. Kuşkusuz ki bunda İran’ın Suriye’de izlediği siyasetin de bir etkisi var ancak bölgedeki NATO destekli İsrail faktörüne karşı ABD yanlısı bir çizgiye geçiş, büyük ölçüde Ak Parti stratejisinin bir ürünü. Geçmişte de aynı tutum komünizm karşıtlığı üzerinden işletilirdi hatta 1969’da ABD gemilerine karşı yürüyen sosyalist öğrenciler de karşılarında bazı dinî cemaatleri bulmuştu.

Geldiğimiz noktadaki gidişatı asıl etkileyen âmil ise ne İsrail ne de İran etkisi! Asıl etken, yerel sağcı-muhafazakâr kültür ve iç siyasetin oluşturduğu hegemonyadır. Özellikle de sağcı, muhafazakâr ve İslami vakıf ve cemaatlere sağlanan çeşitli destekler ve imkânlar, ideolojik çekincelerin etkisizleştirilmesinde önemli bir pay sahibi. Nitekim NATO toplantısıyla ilgili olarak İslami Müzakere Girişimi adıyla yayımlanan ve son tahlilde lafı evirip çevirip hiçbir şey söyleyemeyen bir bildiride de -her ne kadar hoşnut olunamasa da- elindeki nimeti kaçırmak istemeyen bir ikircikliliğin kararına tanık oluyoruz. Yirmi yıl öncesine kadar İran İslam Devriminin hızlı birer destekçisi ve NATO’nun keskin karşıtı olan bu grupların, onca tedris ve mücadele sürecinden sonra geldikleri bu nokta ise doğrusu oldukça şaşırtıcı ve trajik!

Ne var ki bunlar kültürümüze çok da yabancı, sürpriz döneklikler değil. İktidarların halkı havuç-sopa tahakkümü altında terbiye ettiği bir geleneğin, siyasal ve kültürel kaypaklığın bir mahsulü. Batı ile Doğu arasında bir strateji üretmek yerine her iki dünya arasındaki dengeleri gözeten bir arada kalmışlığın trajik öyküsü. Beri yandan bu, Muaviye’nin sofrasının tadını Ali’nin ardında kılınan namaza yeğleyen, ulemayı iktidara ideolojik payanda kılan Sünni siyasallığın da bir öyküsü. Dolayısıyla da onca devrimci poz kesmenin ardından iktidara hem de sadece yerel değil, NATO’cu ve sömürgeci küresel iktidara boyun eğmenin ilahiyatı, dindar cemaatlerin sofralarında üretilen karşı devrimci ve uyumcu (aslına bakılırsa çıkarcı) bir teze dönüşmekte. Üstelik Trump, onca beklentilere rağmen somut hiçbir şey vadetmediği gibi İran’a karşı yapılan son saldırı talimatını da bütün sınırları zorlayarak Türkiye’deyken verdi! Bunun sembolik anlamının ise üzerinde ise hiç durulmadı.

İktidarın NATO’da oluşunu meşrulaştırmak için yapılan toplantıda istişare yerine müzakere demeyi tercih eden grubun (çünkü yukarıdan dayatılan bir talimatın istişaresi değil müzakeresi yapılabilir), onca laftan sonra bulabildiği yegâne gerekçe ise, şayet Türkiye NATO’daki yerini koruyamazsa onun yerine İsrail ikame edilir’miş tezi! İsrail’in böylesi bir gerekçeye ihtiyacının olmadığına ise İran-ABD/İsrail savaşında tanık olduk. Tüm NATO ülkeleri farklı biçimler ve dozlarda da olsa şer cephesinin yanında yer aldılar, yine de İran’ın direniş hattına boyun eğdiremediler.

Çocukları (beşikte tutulanları) kandırmaya matuf bu hiçbir şey söylemese de bir şey söyleyen bildirinin, tövbekâr devrimcileri getirdiği nokta ise oldukça açık: iktidarın nimetlerinden mahrum kalma endişesi! Bu nesnel endişe tüm öznel söylemleri bastırdığı için Türkiye’nin bulunduğu jeopolitik konum da bu gibi nedenlerle hâlâ belirsizliğini ve o tipik arada kalmışlığını sürdürüyor.

İmdat Demir de eleştirmekte bu çelişkiyi: Küresel güç mücadelelerini ahlâkî ve siyasi bir muhasebeye tabi tutmak yerine, NATO’ya yönelik hamasî övgüler dizmek bağımsız düşüncenin değil, zihinsel teslimiyetin göstergesidir. İslamcılığın emperyal güçler karşısında eleştirel mesafesini kaybedip propaganda diline savrulması, fikrî tutarlılık ve ahlâkî iddia açısından ciddi bir çelişkidir.

Öylesine ilginç topraklarda yaşıyoruz ki gelişme ve ilerleme diye nitelendirdiğimiz birçok şeyin aslında düzenin bir illüzyonu olduğunu anlamak çok uzun sürmüyor. Yıllardan bu yana hak, hukuk ve adalet mücadelesi veren biri olarak 6 Temmuz 2026 sabahı “Yok canım, bu kadarı da olmaz herhalde!” dediğimiz bir tablo ile karşı karşıya kaldık.

7 Ekim Aksa Tufanı süreci sonrasında vicdanlı insanlardan müteşekkil birçok yapı Filistin davasına omuz vermek, vicdanın sesini haykırıp iki yüzlülükleri ifşa etmek için alanları boş bırakmadı. Bu insanların “Siyonizm ile tüm ilişkiler kesilsin, askerî-ticari-diplomatik işbirlikleri son bulsun, topraklarımız üzerinden BOTAŞ aracılığıyla akan kanlı Azeri petrolü Siyonizm’i beslemesin!” diye dertleri vardı. Alanları dolduran bu insanlar kimi zaman sert polis müdahalesi ile kimi zaman da 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanununa muhalefetten gözaltına alındı ve cezaevine atıldı. “Gelişmekte olan, hukuk ve adalet endeksini yükseltme hedefine emin adımlarla yürüyen Türkiye gibi bir ülkede anayasal bir hak olan protesto hakkını kullanan insanlar nasıl olur da gözaltı ve sert polis müdahalelerine maruz kalabilir?” diye düşünmeden edemiyor insan(!) Elbette biliyorduk devletlerin vicdanlarının olmadığını, sadece çıkarları olduğunu ve yine biliyorduk ölen çocukların, evleri başlarına yıkılan ve toprakları işgal edilen insanların devletler için kâh iç politikada kâh dış politikada birer koz ve istatistik verilerinden başka bir şey olmadığını.

NATO zirvesi öncesi alınan sıkı güvenlik önlemlerinden Filistin davasına gönül vermiş aktivistler olarak bizler de payımıza düşeni fazlasıyla aldık. Filistin dostları çok iyi bilirler ki bu coğrafyada dökülen her damla kanın, işgal edilen her karış toprağın müsebbibi katil ABD ve Katil NATO’dur! Dolayısıyla Filistin davasına gönül veren aktivistler barışçıl bir eylem yaparak katillerin rahatını bozabilirdi ve bu nedenle 6 Temmuz sabahı dostlarımıza şafak operasyonu yapılarak onlarca insan gözaltına alındı.

Operasyon haberini sabaha karşı saat 04:00 sularında aldım. Dostlarımın gözaltına alındığını öğrendiğimde hemen kalkıp üzerimi giyip pencereden oturduğum evin sokağını izlemeye başladım. Üstelik dostlarımın gözaltında tutulduğu her gün aynı saatlerde uyanarak yaptım bunu. Neden mi? Eğer ailem ve çocuklarımla yaşadığım eve polis baskın yapmak isterse kapıyı hiç zorlamadan onlara açıp  gönül rızasıyla kendimi gözaltına aldırmak için! İlk bakışta, bir aktivistten beklenmeyen bir yaklaşım gibi görünebilir bu size. Hemen teslim olma ve gönül rızasıyla gözaltına alınma, aklı başında bir insanın, özellikle bir aktivistin tercih edebileceği bir şey olmasa gerek!

Evet, benim için tercih edilebilir bir şeydi bu.

90’lı yılların kaotik siyasal-politik ortamında İslamcıların maruz kaldığı zulümler herkesçe malumdur. Ev baskınları, gözaltı ve işkenceler, gözaltındayken ortadan kaybolan ve kendisinden bir daha haber alınamayan insanlar oldukça fazlaydı. Bu kaotik ortamdan ailece nasibini almıştık. Daha çocukken gözleri önünde bir gece yarısı baskınıyla yakını gözaltına alınmış ve işkence görmüş biri olarak yaşadığım travmayı kendi çocuklarıma yaşatmamak için gönül rızasıyla teslim olacaktım. Bu ülkede bir Çocuk Koruma Kanunu varsa da bu kanun ötekileştirilip kriminalize edilenlerin çocuklarını korumaya yaramıyor gördüğümüz kadarıyla!

Asıl düşündürücü olansa şudur: Bir insan, sabaha karşı kapısının çalınmasını beklemeyi nasıl normalleştirir? Daha da vahimi, çocuklarını koruyabilmek adına gözaltına alınmayı gönüllü olarak tercih etmesi nasıl olur da bir “rasyonel tercih” hâline gelir? İşte tam da bu noktada, bireyin psikolojisinden ziyade devletin hukuk anlayışını sorgulamak gerekir. Çünkü hukuk, vatandaşının kapısını hangi saatte çalacağını hatta o kapıyı kıracağını plânlayan değil; vatandaşının gece rahat uyumasını teminat altına alan bir güvence olmalıdır.

Bir devletin büyüklüğü, muhaliflerini susturma kapasitesiyle değil; kendisini en sert biçimde eleştiren insanların dahî temel hak ve özgürlüklerini koruyabilme iradesiyle ölçülür.  Hukuk; düşüncenin, itirazın, protestonun ve vicdani itirazın cezalandırılmadığı bir siyasal iklimi temin etmelidir. Eğer vicdanlı insanlar anayasal haklarını kullanırken potansiyel suçlu muamelesi görmeye başlıyorsa orada hukuk, toplumu dizayn eden ve bir yönetim aygıtı olan illüzyondan başka bir şey değildir.

Filistin davasının yanında durmak, NATO ve ABD emperyalizmin karşısına çıkmak aslında dünyanın neresinde olursa olsun mazlumun yanında durabilme cesaretinin, çıkar ile vicdan arasındaki tercihin ve insanlığın ortak ahlak sınavının adıdır. Bugün Gazze’de bombalar altında can veren çocukların acısını dile getirmek, yerli ve küresel işbirlikçilerin kirli işbirliklerini dile getirmek herhangi bir ideolojik grubun değil, insan olmanın gereğidir. Böylesine evrensel bir vicdani çağrının güvenlik politikalarının konusu hâline getirilmesi, hele ki topraklarımıza adım atan küresel katillerin rahatını korumak adına insanların kapılarını kırıp şafak operasyonları yapmak, onları dört gün nezarethanede gözaltında tutmak hatta tutuklamak hangi vicdan ve hukuki ilke ile açıklanabilir?

Modern devletler çoğu zaman güvenlik kavramını özgürlüklerin önüne koymayı tercih eder. 6 Temmuz sabahı yaşananlar belki hukuk kitaplarında ve hukuk literatüründe yer almayacak ancak o sabah çocuklarının uyanmaması için pencere önünde bekleyen babaların, eşinin gözlerinin içine bakarken ne söyleyeceğini bilemeyen annelerin ve kapının ne zaman çalınacağını hesaplayan insanların hafızasında çok daha derin izler bırakacaktır. Tarih, yalnızca alınan kararları değil; o kararların insanların ruhunda açtığı yaraları da kaydeder.

Belki de en ağır yük, gözaltına alınmak değildir. En ağır yük; çocuklarına hukukun güven veren bir kurum olduğunu anlatmaya çalışırken aynı çocukların gece yarısı kapıya vurulacak sert darbelerden korkarak büyümesidir. Çünkü travmalar yalnızca yaşayanları değil, sonraki kuşakları da şekillendirir.

Bugün ihtiyaç duyduğumuz şey daha fazla korku değil, daha fazla adalettir. Daha fazla operasyon değil, daha fazla hukuk güvencesidir. Daha fazla kutuplaşma değil, insan onurunu merkeze alan bir yönetim anlayışıdır. Zira adalet, yalnızca mahkeme salonlarında verilen kararlardan ibaret değildir. Adalet, vatandaşın evinde huzurla uyuyabilmesi, fikrini özgürce ifade edebilmesi ve çocuklarının geleceğine korkuyla değil umutla bakabilmesidir.

Günün sonunda devletler güçleriyle değil, adaletleriyle hatırlanırlar. Güç geçicidir, adalet ise geride bırakılan en kalıcı mirastır. Bugün vicdanın sesini kısmaya çalışan her anlayış, yarın tarihin vicdanında yargılanacak ve muhakkak mahkûm edilecektir. İnsanlık tarihi göstermiştir ki baskı dönemleri gelip geçer fakat hakikatin, adalet arayışının ve vicdanın sesi mutlaka yaşamaya devam eder.

Şimdi sorma vaktidir: Filistin dostlarına reva görülen bu zulüm kime ne kazandırdı? Daha güneş doğmadan İnsanların evlerini basarak kimisinin ise kapısını kırarak çocuklara yaşatılan bu korku hangi günahın üzerini örtebildi? Eli kanlı katilleri bu topraklarda ağırlamak hangi mazlumun yarasına merhem oldu?

En acısı da zaman bize gösterdi ki devletin güvenlik refleksleri (!) asla değişmiyor, değişen tek şey ise bu refleksleri uygulayanların sûretleridir.

İran’ın direniş ekseniyle ABD-İsrail’in Siyonist ekseni arasındaki savaşım, tüm dünyayı şaşırtan bir biçimde İran cephesinin moral üstünlüğüyle sonuçlandı. ABD’nin çekildiği karşı cephede İsrail’in saldırganlığı sürse de bunun Netanyahu ve müttefiklerinin başarısızlıklarını ve suçlarını gizlemeye matuf bir oyalama taktiği olduğu ortada. Temelde ise süregiden, sömürgecilikle buna karşı kalıcı bir cevap üretmeye çalışan halkların savaşımı ki doğrudan İran’ın buna dayanan savaşımının yüz elli yıllık bir tarihi var. Bu tarihin içinde yaşayan ve olumsuz etkileriyle hâlâ yüzleşmemiş bölge ülkelerinin yaşanılanlar karşısındaki duyarsızlıkları ve aldırışsızlıkları ise oldukça trajik ve mânidar!

İran’da gerçekleşen Devrim ise bir taraftan İslamî hareketleri yenilerken bir yandan da mezhepçilikten devrimciliğe kadar birçok meseleyi tartışmaya açtı. Devrim öncesinde ABD’nin bölgedeki en önemli müttefiki olan İran’ın, Devrim sonrasında karşı cepheye geçmesi, ABD’nin bölgedeki diğer müttefiki olan İsrail’i yalnızlaştırdı. İşte o zaman ABD, uzun yıllara sâri bir çabayla İran’ın etrafını askeri üslerle kuşattı. Bu çabasını mümkün kılan ise ABD’nin bölge ülkeleri üzerinde oluşturduğu kolonyal hegemonyaydı. Aslına bakılırsa bu, Araplar ve Farslar arasındaki daha derin bir muârızlığın Şiilikle de beslenen geçmişini de hesaba katan bir stratejiye dayanmakta. CIA-Pentagon, bu derin hikâyeyi güncelleyerek yeniden hayata geçirdi. Buna karşı ise İran, Devrimin yarattığı coşkuyu emperyalizm karşıtı bir söylemle de besleyerek büyütemediyse de bölgede, özellikle de Araplar tarafından yalnız bırakılan Filistin direnişi etrafında bir ittifak yaratmayı başardı.

Emperyalizm/kolonyalizm karşıtı söylemle beslenen bu ittifak, Sünniliğin ve Arapçılığın o derin muârızlığını hiçe sayan güncel bir hissiyatla, sömürgeciliğin olumsuz etkileriyle hâlâ boğuşan halklar arasında yeni bir devrimci aura da yarattı ve özellikle de sol eğilimleri İslamcılarla buluşturdu. Nasıl yaratmasın ki! Devrimin düşünsel öncüsü olan Ali Şeriati, Cezayir ve Tunus’taki sömürgecilik karşıtı savaşımın düşünsel sürükleyicisi olan Franz Fanon’un, Jean Paul Sartre’ın önsöz yazdığı Yeryüzünün Lanetlileri adlı eserini Farsçaya çevirmiş ve İran Devrimini antiemperyalist bir duyarlılıkla beslemişti.

Devrimci coşkunun siyasal gerçekliğe boyun eğdiği ve Devrimin romantizminin etkisini yitirmeye başladığı bir süreçte ise İran, giderek siyasal ve ulusal gerçekliğin ağır bastığı bir yönelime girecektir. Bu yönelimin sembolik göstereni ise sözüm ona egemen devletlerin mahrum halklara yasaklı kıldığı bir ayartıcı elma ve Devrimi korumaya dair aldatıcı bir heves olan atom bombası veya nükleer enerji tedarikidir. Devrimin Fars ve Şii karakteristiğinin öne çıktığı bu süreçte, kendini koruma güdüsünün yarattığı ve Türkiye’deki iktidar çevrelerinde de revaç bulan bu gösterişli tutku, üzerinde pek de âkilâne çözümlemeler yapılmaksızın giderek devrimci coşkunun heyecanının yerini alacaktır.

Oysa devrimin düşünsel öncüsü Ali Şeriati’nin dikkate aldığı yegâne güç, sözün gücüydü. Bu gücün, Walter Benjamin’in deyişiyle tanrısal şiddetine karşı, zamanla öne çıkacak olan ise Carl Schmitt’çi bir mitik şiddet olacaktı. Mitik şiddetin kanlar dökücülüğüne karşı tanrısal şiddet, üzerine edilen onca saptırıcı söyleme karşı, kansız bir şiddete dayanır. Nitekim İran Devrimi, bunun tipik bir örneğidir. Devrimciler, devletin uyguladığı kanlı şiddete (teröre) karşı asla silaha başvurmamıştır ve Devrimi mümkün kılan da işte bu sabır ve bilgeliktir. Nitekim otuzun üzerindeki ülkeyi etkileyen Arap Bahar’ı süreci de işte bu kansız şiddete dayanmaktadır ki bu süreci başlatan Buazizi’nin kendini yakarak başlattığı isyan dalgası, hiçbir atom bombasının sağlayamayacağı bir etkiyle çevredeki tüm ülkeleri sarsan bir toplumsal heyecan yaratmıştır.

İran Devrimi ise iktidarını korumaya matuf o yazgısal gerçekliğe boyun eğerek, kansız (hegemonik) olan tanrısal şiddete dayanan devrimci tutumunu sürdürme çabası yerine giderek gösterişli bir kitle manipülasyonuna (devletçiliğe) yönelmiştir. Devrimin ideolojik ilkeleri, özellikle de dekolonyalist bir tutum yerine atom bombası (nükleer güç) elde etmek gibi gösterişli bir kolaycılığa yönelinmesi ise Devrimin asli çizgisinden temel bir sapmaya yol açmıştır. Oysa atom bombasının tüm cazibesi, sadece ABD’nin elinde bulunduğu bir süreçte Japonya’yı savaştan vazgeçiren o dehşetli imha edici etkisine dayanır ki o da ilk ve son defa Japonya üzerinde kullanılmıştır. Şimdilerde ise bir dehşet dengesinde tutulan buna sahip ülkeler, savaşlarını bu dehşetengiz silaha başvurmaksızın sürdürmektedirler ki başvurdukları takdirde dünyanın nasıl bir cehenneme çevrileceğini herkes bilmektedir.

Sözgelimi Pakistan ve Hindistan gibi iki ülke, aslında Gandi’nin oldukça bilgelikle dolu o silahsız direnişiyle alt ettikleri İngiliz sömürgeciliğinden kurtuluş akabinde, bu süreci daha da ilerleteceklerine, sömürgeciliğin etkisiyle ulusalcı parçalanmaya ve bunun neredeyse zorunlu bir şartı olan silahlanma yarışına girerek halklarının imkânlarını sömürgeci güçlere aktardıkları bir hevese yenik düşmüşlerdir. Oysa birlikte yaşadıkları ve daha da ilerletebilecekleri bir deneyimden yola çıkarak dünyaya, özellikle de sömürgecilik sonrası dünyasına olumlu bir örneklik teşkil edebilirlerdi. Sorunlarını çözmek için müzakerelere dayanan barışçıl imkânları denemek yerine, atom bombasının yarattığı o dehşet dengesi üzerinde sürdürdükleri savaşlarla küresel kaosa yıkıcı bir katkı sunmaktan başka şey yapamamaktalar.

İran içinse nükleer enerji, oldukça zengin enerji kaynakları nedeniyle hiç de acil bir ihtiyaç olmadığı gibi atom bombası da sürükleneceği o dehşet dengesi içerisinde kolaylıkla kullanabileceği bir savunma aracı değil. Sözgelimi İran açısından en büyük tehdit olan İsrail de gerek Filistin gerekse İran ile sürdürdüğü savaşlarda bu silahını kullanamamıştır. Bu tür silahların kullanımının yarattığı dehşet ise kendi halkı için de bir dehşettir ve bu tür girişimlerin tam aksi sonuçlar yarattığına dair de tarihte birçok örnek bulunmaktadır.

Kaldı ki gücün ve etkileyiciliğin bu tür dehşet imgelerinden devşirilebileceğine dair zanlar, özellikle de Allah’a iman eden ve toplumsal vâroluşunu bunun üzerinde gerçekleştirmeye çalışan bir toplum açısından oldukça abes bir tutum. İran gibi devrimini silahlara başvurmaksızın gerçekleştiren bir toplumun savunmasını bunun aksi bir tutuma dayandırması da oldukça anlamsız. Hâlbuki İran, devrimci duruşunu tam da bunun aksine atom bombasına karşıt bir stratejiyle sürdürse bu onu daha da etkili bir örnek kılabilecekti. Kaçınılmaz çatışmaların yükünü taşıyan halkı ise o zaman, İslami öğretiye uyarlı olan bu mücadelesini daha bir gönül rahatlığıyla destekleyebilecekti.

Atom bombasının yegâne gerekçesi ise bu dehşet imgesinin söylemsel etkisini iktidarın güçlendirilmesinin manipülatif bir aracı haline getirmektir ki Devrim’in asıl hedefi tam da bunun aksine bir tutumu, yani iktidar değişiminin demokratik yollarla mümkün kılınabildiği bir usûlü, Cumhuriyetten sonra ve yine devrimci bir kararla yürürlüğe sokabilmesi olmalıydı ki bu, kendi halkı üzerinde atom bombası hevesinden daha da fazla bir olumlu etki yaratabilirdi. Yine bu, Peygamber (as) sonrasında İslam dünyasında akim kalmış bir modeli, şûra ve istişare geleneğini besleyen ve toplumsallaştıran, iktidarın seçimlerle de değiştirilebileceğine dair bir örnekliği bu dünyaya kazandırarak yeni bir devrimci coşkuya da yol açabilirdi.

Fırsat daha kaçırılmış değil elbette ve bu hatanın telafisi hâlâ mümkün. Atom bombası hevesinden vaz geçen bir nükleer enerji elde etme çabasıyla yetinmek kadar cumhuriyeti demokratikleştirebilmek de hâlâ İran’ı içerisine gömüldüğü bu tıkanmadan çıkarabilecek bir yoldur ve bu, hiç de imkânsız değildir. Fransız Devriminden cumhuriyeti alan bir ülke, bir başka adımı da atabilir ve bunda ideolojik bir sakınca olmadığı da ortadadır.

Sakıncalı görülen taraf ise yönetimin belli bir iktidar kümesinin (oligarşinin) tekelinde tutulması isteğinden vaz geçilmesidir. Böylece gözaltında veya cezaevinde tutulan ve siyasal hakları yasaklanan muhalif liderler de seçime girebilecek ve farklı ihtimaller de siyasal yarışa katılabileceklerdir. Üstelik de bu yolla İran, İslam dünyası açısından da bir örneklik oluşturulabilecektir ki benzeri bir sorun Türkiye açısından da geçerlidir. Bu tür bir ihtimali yani iktidarın kaybını önlemek içinse her ne yapılırsa yapılsın, yeryüzünde hiçbir iktidarın ilânihaye, hem de bariz bir hoşnutsuzluğa rağmen varlığını ve etkisini sürdürmesi mümkün değildir. Bunun en yakın örnekleri ise Kemalizm’in ve Şahlığın tasfiye olduğu Türkiye ve İran’dır.

Gelgelelim şimdi her iki ülke de kendi deneyimlerini hiçe sayarak zorbalık yoluyla iktidarlarını uzatabileceklerini zannetmekte! Siyasal genetiğin ve olumsuz alışkanlıkların nüksetmesine dair bu gibi sorunlar ise maalesef İslam dünyasının genel sorunudur. Türkiye ve İran gibi İslam dünyasında kelimenin tam anlamıyla devlet olan iki ülkenin aslında bu dünyaya olumlu örnek olmaları yerine böylesine abesliklere yönelmeleri, İsrail meselesi gibi sorunlar karşısında acze düşülmesinin ve İsrail-ABD ittifakının onca katliamına, İslam ülkelerinin -ortaklaşa bir karşı duruşu bir yana koyun- bir kınama kararı bile alamayışlarının da en temel nedenidir.