Elveda Postmodern Kimlikçilik, Hoş Geldin Sınıf!

Aklı başında her siyaset bilimci, artan eşitsizliğe dikkat çekiyor; kimlik siyasetine, kültürel liberalizme işaret ediyor ve aşırı sağ popülizm denen olgunun bu nedenle yükseldiğini belirtip artık ekonomik eşitlik vurgusu, yüksek bir siyaset yapılmasının zamanı geldiğini söylüyordu. Bu konuda fikirlerini önemsediğim, “sol liberal” kabul edilecek siyaset teorisyeni ve felsefeci Richard Rorty gibi bir isim, Marksizm’e yönelik habire kapitalizm tespitleri yapmayı bırakın da artık somut siyasî önerilerde bulunun derken özgürlükçü yeni sola da “Bırakın artık kimlik siyasetini; somut meselelere, özellikle de eşitsizliğe odaklanın!” tavsiyesinde bulunuyordu. Sadece o değil, kimi sosyalist entelektüeller de buna dikkat çekiyordu.

ABD’deki Demokratlar, bu kimlik siyasetinin başat aktörüydü. O dönemde Bush’un savaş politikalarından hoşnutsuz olan seçmenden, özellikle de sağlık sigortası sözüyle yoksul siyahilerden, hispaniklerden ve beyaz işçi sınıfından aldığı oyla başkan seçilen Obama’dan sonra bir daha beyaz işçi sınıfından oy alamayan, müesses neoliberal siyasetin bayraktarlığını yapan Demokratlar karşısında; Amerika’ya odaklanarak işçi sınıfının refahını yeniden sağlayacağını vaat eden Trump, Demokratları alt etti. Joe Biden’dan sonra onun yardımcısı olan, bir hispanikken egemen sınıf beyaz Amerika’ya hizmet eden Kamala Harris, Trump karşısında yenilmişti. O dönemde Harris’e ve İsrail’e verilen desteğe karşı çıkan Demokratların sol kanadı sözlerini dinletememişti ama sol kanat mücadeleyi bırakmadı ve kendilerine fırsat verildiğinde kapitalizmden en çok hoşnutsuz kalan gençlerden ve ilk kez beyaz işçi sınıfından yine oy alan sol Demokratlar, bu son seçimde Trump’a nal toplattılar.

ABD ara seçimleri Demokratların ezici zaferiyle sonuçlandı. Bunun en büyük nedeni; yükselen hayat pahalılığından mutsuz olan ve giderek eriyen orta sınıf; Trump’ın özel militer gücü hâline gelen Göçmen Polisine yönelik nefret ve elbette İran Savaşı ile oluşan petrol fiyatı kriziydi. Bu üç sonuca kibirli, “dediğim dedik”çi Başkanlık politikası da eklenince Trump için hezimet adeta kaçınılmaz hâle geldi.

Bu seçim sonuçları ve Avrupa’da son günlerde artan hayat pahalılığı protestoları bir ara çok revaçta olan kültür ve kimlik meselesini geri plâna atıp sosyal sınıfsal eşitsizliğe, dolayısıyla aslında mevcut vahşi kapitalizm modeline sert bir tepkiydi. Bu bakımdan aşırı sağın kültür ve kimlik meselesini öne çıkararak çekmeye çalıştığı kültüralist, kimlikçi politikalar karşısında ABD’de Mamdani’de somutlaşan sol popülist siyasetle cevap verilirse sağın yükselişinin önlenebileceğini gösteriyor. Bu sol popülist siyaset, aynı zamanda kültür de dâhil, her alanda demokrasiyi de ilerleten özgürlükçü bir sol popülizm olabilmeli. Kısacası bu seçimler ve protestolar; sınıf olgusunu, sınıf odaklı politikaları öne çıkardı bence.

Şimdi Ne Olacak?

Seçimlerden sonra en çok konuşulan konu, bu! Demokratların müesses nizam kanadı, Cumhuriyetçileri un ufak eden bu yenilgi sonrası Başkanlıkta ve mecliste, Senatoda da daha fazla koltuk sağlayacak demokrat sol politikalara da alan açan ama beyaz orta sınıf ABD’yi ve muhafazakâr seçmeni de kollayan bir orta yola mı sapacak yoksa yeni bir Kamala Harris faciasına daha yol açarak Cumhuriyetçi adayın seçimleri tekrar kazanmasını mı sağlayacak? Öncelikle muhafazakâr seçmen de gençler de giderek eriyen orta sınıfta, ABD’de artan eşitsizlikten yana çok tepkili; şirketlere hele de Cumhuriyetçi zengin Elon Musk ve Trump’ın yanında boncuk gibi dizilen teknoloji milyarderlerine tepkili. Kırsal Amerika’nın toprağını, suyunu, enerjisini çalan veri merkezlerini istemiyor; dahası yapay zekânın kontrolden çıkmasına dair de kaygılılar. Sol demokratların talebiyle teknoloji milyarderlerinden daha fazla vergi alınmasına tüm seçmen grupları sıcak bakıyor. Artan askerî harcamalardan, yeni savaşlardan hiç hazzetmiyorlar. Kısacası sınıf eşitsizliği ve milyarder sultası, seçmen nezdinde arzulanmayan şeyler ama diğer yandan bağışlarıyla destek veren o milyarderleri ürkütmek, huzursuz etmek de Demokratların müesses nizamcıları tarafından hiç istenmeyen bir şey. Bu anlamda Trump’la beraber kazançlarını katlayan şirketlere dokunmak, ateşle oynamaya eş değer. Tam da bu bağlamda, sol kanadın da istediği şekilde Musk ve benzeri teknoloji milyarderlerinin canını acıtacak şeylerin yapılması mümkün. Kısmen can acıtacak bu önlemlerin ötesine geçip milyarderlere servet vergisi getiren radikal politikalar, sol kanat istese de Demokrat Partinin politikası olmayacaktır. Hâsılı, oligarşiye dönük hamleler beklenmemeli; sol kanat partide çok etkili bir yere gelmedikçe Demokratların bu konuda çok ileri adımlar atması beklenmemeli. Kuşkusuz ücretliler için birtakım önlemler düşünecektir Demokrat elitler ama mevcut düzeni bozmadan. Kısacası sol kanadın talepleri bir yere kadar karşılanır; şayet Başkanlığı kazanırlarsa sol kanattan bir ismi bakanlar arasında görebiliriz de. Yani finansçı katırlarını ürkütmeden, yapılacak ne yapılacaksa. Gelgelelim istense de ABD’de oluşan oligarşiden hesap sorulamaz; bunların ölçüsüz servet biriktirmelerinin önüne geçilemez. Buna ABD’deki müesses nizam elitleri izin vermez. Kapitalizmin tam olarak altedilebilmesi için bir devrimsel iktidar değişimi gerektirir. Trump’la darbe alan küreselleşmeye de eski biçimiyle dönüleceği kanısında değilim.

Tüm bu ciddî düzen değişikliği ancak bir devrimle olacak bir şey ve ABD orta sınıfı da bunu istemez. ABD’deki iki partili sistem değişmedikçe solun yapabilecekleri kısıtlı. Hâsılı, mevcut eşitsiz düzenin bozulmadan devam edeceğini; hani o da sol demokratlar Parti içinde müesses nizam elitini etkisiz kılarsa Mamdani‘nin New York’ta yaptıklarını ulusal ölçekte yapacaklarını düşünüyorum. Bu da en azından şimdilik mümkün olmadığından biraz makyajın ötesine geçilemez.

Ortodoks Marksizm’in Körlüğü ve Tepki Olarak Postmodernizm

Bu seçimler ve Batıda da Asya’da da esen rüzgârlar, eşitsizliğe bir tepkidir. Postmodernite denilen ve esasında biraz da sömürgecilik karşıtı mücadeleden, yeni solcu düşünürlerden beslenen düşünce iklimi, sınıf siyasetini büyük anlatı ve totaliter, otoriter bir bakış olarak yaftalayan bir söylem oluşturdu. Dünyanın sadece zengin/fakir ekseninde açıklanamayacağını; bunun yerine mikro ölçekteki yerelliklerin, bireysel deneyimlerin ve farklı kültürlerin öne çıkması gerektiğini savundu. Sonuçta “tüm işçilerin ortak ekonomik çıkarı” gibi büyük bir hedef parçalandı; yerini mikro kimliklerin hak mücadelelerine bıraktı. Lyotard gibi düşünürler, ezilen kimliklerin sınıf siyasetinin altında ezildiğini; modernitenin, alt kimlikler yerine ulus ve sınıf gibi önde gelen büyük kimlikler içinde bunları kaybettiğini savundu. Bu kimlikçilik, liberaller arasında da yeni solcular hatta anarşistler arasında bile popülarite kazandı. Postmodernizm, kapitalizme ve sisteme karşı çıkma iddiasıyla yola çıkmıştı ancak sistemin temel direği olan ekonomik sömürüyü yapısökümüne uğratıp önemsizleştirip farkında olmadan küresel kapitalizmin en büyük ideolojik kalkanı hâline geldi. Sadece bu değil; popüler kültürü yüceltirken istemeden de olsa sağ popülizme de alan açılmış oldu ve sağ, tersine kimliklere karşı en acımasız konumu edindi.

Küresel kapitalizm gemiyi azıya almışken genelde iyi eğitimli beyaz yakalı kentli entelektüeller, gerici buldukları işçi sınıfından kendilerini soyutladılar; kadın, cinsiyet, cinsel yönelim, etnik azınlıkların talepleri öne çıkarıldı ve mücadele, kültür politikaları üzerinden yürütüldü ama eşitsizlikten, sömürüden vb. meselelerden söz etmek arkaik görüldü. Batı başkentlerinde, üniversitelerde bu kültür politikaları tartışılırken, eskiden solun kendine çektiği işçi sınıfı ve kent yoksulları sağın arpalığına dönüştü ve göçmenler üzerinden bu insanları kendilerine çektiler. Batı ülkelerinde bir zamanlar orta sınıf statüsüne yükselen bu kesimler, giderek yoksullaşmanın acısını tüm varlıklarında yaşıyorlardı. Sağ, bu eşitsizliği, eşitsizliğin arkasındaki başat güç olan kapitalizmi hedefe koymadan göçmenleri günah keçisi sayarak bu insanların öfkesini terkisine aldı ve liberallere, artık sermayenin hizmetine girmiş merkez sol partilere, yani sosyal demokrat partilere nal toplattılar. Hâlen de toplatıyorlar. Elitizmi, seçkinliği bir nefret timsaline dönüştüren sağcılar, halkın elitlere ve siyasetin aynılaşmasına duyduğu öfkeyi yakıta dönüştürüp iktidara yürürken radikal sol da ılımlı sol da nal topluyor. Bu olgunun besin maddesi hâline gelen küçük burjuva ideolojisi sayılan postmodern kimlik siyasetiyle efsunlanmış sol, büyük oranda hâlâ işçi sınıfını tarafına çekebilmiş değildi.

Bütün bunları mümkün kılan, Sovyetlerle beraber klasik sosyalizmin de büyük bir itibar kaybına uğraması oldu. Klasik (Ortodoks) Marksizm, dünyadaki her şeyi “ekonomik altyapı” (üretim ilişkileri, sınıf çatışması) ile açıklıyordu. Bu teoriye göre, işçi sınıfı devrim yapıp fabrikalara el koyduğunda toplumdaki kadın ezilmişliği, ırkçılık veya kültürel baskılar da kendiliğinden çözülecekti. Postmodern düşünürler (birçoğu eski Marksist veya sola yakın isimlerdi) bu bakışı “ekonomik indirgemecilik” (ekonomizm) olarak görerek reddettiler. Sovyetler Birliği’nde (Stalinizm) fabrikalar devletin olmuştu ama bireysel özgürlükler yok edilmiş, otoriter bir devlet yapısı doğmuştu.

Postmodern entelektüeller, baskının sadece fabrikada zengin ile fakir arasında olmadığını; dilin içinde, psikiyatride, hapishanelerde, ailede ve gündelik yaşamda da (Foucault’nun tabiriyle “mikro iktidar alanlarında”) var olduğunu savundu. Dolayısıyla Ortodoks Marksizm’in “tek kurtuluş işçi sınıfındadır” tezine bayrak açtılar. Tüm bunlar aslında klasik sosyalist öğretinin göz ardı ettiği diğer eşitsizliklerdi ve temelinde de hiyerarşi vardı fakat klasik Marksizm tüm bunları göz ardı edip proletarya devrimini merkez koyan bir siyasi strateji izlediğinde bu diğer ezilen sınıfların ilgisini çekmedi, gençler. Kadınlar, gayler Marksizm’den çok yeni sola özellikle de Anarşizme daha fazla yakınlık duydu.

İşin ironik ve trajik boyutu tam da burada başlar. 68 rûhu ve postmodern düşünce, başlangıçta bireyi devletin, toplumun ve Ortodoks Marksizm’in otoriter kalıplarından kurtarmak için yola çıkmıştı. Feminizm, gey hakları ve sömürgecilik karşıtlığı gibi alanlarda muazzam insanî kazanımlar sağladı ancak 1980’lerden sonra neoliberal kapitalizm, bu “farklılık, bireysel otantiklik ve kimlik” vurgusunu çok hızlı bir şekilde manipüle etti. Fabrikaları kapatıp sendikaları dağıtırken (ekonomik sağcılık) bireylere “Kendini gerçekleştir, farklı ol, kendi kimliğini tüketim nesneleriyle yansıt!” diyerek postmodernizmi bir pazar stratejisine dönüştürdü. Yani kimlik meselesinin her şeyin önüne geçmesinin tüm sorumluluğunu postmodernizme yüklemek haksızlık olur. Kimlikçilik, kapitalizmin de teşvikleriyle bu denli öne çıktı. Böylece eşitsizlik ve ezilen sınıfların yaşadıkları görünmezleştirildi.

Oysa sosyalist solun da sosyal demokrasinin de tüm bu sorunların temelinde yatan hiyerarşik eşitsizliğe karşı, her iki eşitsizliği de kucaklayan; sınıf eşitsizliğine sırtını dönmeden kimliksel ve kültürel meseleleri de kapsayan eşitlikçi bir siyaset izlemesi mümkündü. Klasik Marksist solun hâlâ her sakallıyı Marx dedeye benzetip ekolojiden kimlik haklarına kadar her meseleye Marx’tan, Kapital’den bir delil getirmek ve Marx’ın eserlerinde buna değindiğini belirtmekle meşgul olması da neoliberalizmin işini kolaylaştırdı. Bu anlatı, gençlere de eğitimli işçi sınıfına da eğitimsiz işçi sınıfına da yabancılaşan bir 19. yy nostaljisi olmaktan öteye geçemeyip kapitalizm şeytanını taşlamaktan siyasî bir başarı hacısı olamadı, olamayacak da! Marksizm denen ideoloji, artık bir seküler dine dönüşmüş durumda ve onu değiştirmek olası değil; bunlardan bir şey olabilme ihtimalini görmüyorum.

Hâsılı, klasik Marksizm çürürken yeni bir sol dalga, adım adım yükseliyor. Bu dalga, köklü siyasî değişimleri başarıp sistemi dönüştürebilir mi, bunu da yaşayarak göreceğiz. Bu kayıttan sonra Amerikan seçimlerinin mesajına dönersek “eşitsizlik” meselesinin en önemli mesele olduğunu görüyoruz çünkü sağcı liberal ekonomi politikaları deyim yerindeyse toplumları “târumâr” etti, etmeye de devam ediyor.

Zenginler Yoksulları Yediğinde: Amerika’da Burundan Solutan Eşitsizlik

Mali hükümdarı ve bazı tahminlere göre tarihin en zengin insanı olan Mansa Musa, Mekke’ye bir hac yolculuğu yapmaya karar verdi. Çağdaşları, yolculuğunu hem hayranlıkla hem de dehşetle anlattılar: Krala 60.000 hizmetkâr ve 12.000 köle eşlik ediyordu ve bir deve kervanı, teçhizatın yanı sıra bir tondan fazla altın taşıyordu. İmparatorluğun tüm altın rezervlerine fiilen sahip olan Musa o kadar zengindi ki geçtiği şehirler daha önce hiç görülmemiş bir enflasyonla karşı karşıya kaldı ve bu da yerel ekonomik krizlere yol açtı. Kralın servetini modern terimlerle belirlemek zordur ancak bazı kaynaklar bunun günümüzdeki yaklaşık 400 milyar dolara denk geldiğini tahmin etmektedir. Bu da onu Elon Musk‘ın yanında daha alt bir zengin yapıyor. Bu arada Mansa Musa‘nın Tevrat ve Kur’an‘da geçen ve servetinin ölçüsüz olduğu belirtilen Kârun olduğunu söyleyenler de var.[1] Tarihçilerin ittifak ettiği kişi aslında Lidya Kralı Krezus/Kroisos. Krezus‘un efsanevî zenginliğinin temel sebebi, tarihte saf altın ve gümüşten standart madenî parayı ilk kez bastıran ve basım tekelini elinde bulunduran hükümdar olmasıdır. Bu durum, bugünkü bir ülkenin merkez bankasına sahip olmaktan çok daha ötedir; dünyadaki küresel para dolaşımını ve ticaretin kurallarını tek başına belirlemiştir.

Düşünün ki Mansa Musa, döneminde tüm tasavvurların ötesinde bir zengin kabul ediliyor lâkin günümüzde ancak “Eh işte!” denecek bir zengin ve Musk’ın servetine erişemiyor.

Sadece Elon Musk‘ın mevcut serveti seçimlerden önce 1.2 trilyon dolardı; bu, orta zenginlikte kabul edilen birçok ülkenin yıllık bütçesine denktir. Buna mukabil geçen yıl çoğu Afrika’daki aç insanların sayısı 65 milyon kişi arttı. Dünyanın en zengin 12 kişisinin serveti ise 2 trilyon dolar ve ilk 10’u ABD’de yaşıyor.

Bu bakımdan ABD, dünyanın en eşitsiz ülkelerinin başında geliyor. Amerikan hânelerinin en zengin %1’lik kesimi, ülkedeki toplam servetin yaklaşık %32,5’ini tek başına elinde tutuyor. En zengin %10’luk dilim ise toplam kişisel servetin %70’inden fazlasına ve borsadaki hisse senetlerinin %88,1’ine hükmetmekte!

2022’den 2025’e kadar en zengin %10’luk hâne halkının net serveti 872.400 dolar arttı. Bu hâne halklarının 2022’deki ortalama net serveti 2.797.500 dolardan 2025’te 3.669.900 dolara yükseldi. Hisse senedi piyasasının değerinin artması ve en zengin hâne halklarının bunun büyük bir kısmına sahip olması nedeniyle net servetlerinin 2026’da da önemli ölçüde artmaya devam etmesi muhtemel.[2]

2025 yılında Başkan Trump, düşük ve orta gelirli Amerikalıları olumsuz etkilerken ultra zenginleri daha da zenginleştiren politikalar içeren Büyük ve Güzel Bir Yasa Tasarısı’nı (One Big Beautiful Bill Act, OBBBA) imzaladı. Dolar cinsinden (ve yüzde puan değişimi olarak) OBBBA’dan en büyük vergi indirimleri en yüksek gelir dilimine gidiyor. En düşük gelir dilimi 2026’da 150 dolarlık bir vergi indirimi alırken en zengin gelir dilimi 12.540 dolarlık bir indirim alıyor. En üstteki beşte biri ayrıntılı olarak incelediğimizde eşitsizlik daha da çarpıcı hâle geliyor: Ortalama tutar 12.540 dolar iken en üstteki yüzde 0,01’lik kesim 286.440 dolarlık bir vergi indirimi elde ediyor. Ortalama bir Amerikalı, Trump yönetiminin politikaları nedeniyle giderek daha fazla zorluk çekiyor ancak ultra zenginler daha da zenginleşmeye devam ediyor.[3]

ABD bir dönem refah devleti uygulamalarıyla işçi sınıfını orta sınıf yapmıştı. Reagan’la başlayan zengin kayırmacı politikalar bu dengeyi tersine çevirdi: En üst %1’in gelir payı 1970’lerin sonundaki %10-11 bandından 2020’de %18,7’ye tırmandı. Reel ücretler ise 1972 zirvesinin hâlâ altında; orta sınıfın gelir artışı, verimlilik artışının çok gerisinde kaldı. Oysa dünyada üretilen servet, hakça bölüşülse uzmanların tespitine göre herkese aylık 1.200 Euro gelir düşebilir.[4] Bu, belki Almanya’daki bir işçi için düşük ücret ama Hakkâri’deki bir aile için zenginliktir.

Tam da bu yüzden sol demokratlar için bu zafer, bunu değiştirebilme imkânı anlamına geliyor. Demokratlar Temsilciler Meclisi ve Senato’nun kontrolünü ele geçirmiş, Donald Trump ve Cumhuriyetçi Parti’yi küçük düşürmüş olabilirler ancak gerçek mücadele daha yeni başlıyor. Sol demokratlar için bu, sadece yolsuz Trump rejimini hesap verebilir hâle getirme mücadelesi değil; bu, aynı zamanda Chuck Schumer ve Hakeem Jeffries de dâhil olmak üzer, Demokrat Parti’nin şirketlere bağımlı hiyerarşisini ortadan kaldırma mücadelesi!

Demokrat Partinin merkezci elitleri, Bill Clinton’ın başkanlığından bu yana işçi sınıfına yapılan en büyük ihanet olan NAFTA[5]‘yı getiren ve Sosyal Yardım gibi programları ortadan kaldıran, savaş makinesine, İsrail lobisine ve milyarder sınıfındaki finansörlerine son derece boyun eğen, kurumsal ve oligarşik yönetimin siyasî liberal örtüye sarılmış hâliyle ABD’de eşitsizlik alıp başını giderken her iki partide de yolsuzluk alabildiğine yaygın! Federal kurumlar içten içe tahrif edilmiş ve yok edilmiş durumda!

Yüksek Mahkeme de dâhil olmak üzere mahkemeler, sağcı ideologların eline geçti. İşçi sınıfı, borç köleliği ve düşük ücretlerle felç edildi. Anayasal normlar ve korumalar ortadan kaldırıldı. Trump da dâhil olmak üzere milyarderler neredeyse hiç gelir vergisi ödemiyor. Büyük işletmelerin kendi seçtikleri adayları finanse etmelerine izin veren 2010 tarihli Citizens United Yüksek Mahkeme kararı, yasallaştırılmış rüşvet sistemini sürdürüyor.

Halk; asgarî ücret artışı, herkese yönelik sağlık sigortası, büyük bankaların ve özel sermaye şirketlerinin düzenlenmesi, İsrail’e silah sevkiyatının sonlandırılması ve seçim finansmanı reformu için yaygara koparabilir ancak Demokrat Parti liderliğindeki hiç kimse bunları dinlemiyor veya umursamıyor. Onlar patronlarına hizmet ediyorlar!

Tabii genç kuşak ve işçi sınıfı, bu merkezcilere değil Mamdani gibi sol demokratlara oy verdi. Bu nedenle sol demokratlar, bir yandan milyarderlere hizmette kusura kalmamaya azmetmiş bu alçaklarla, diğer yandan da Trump’la ve onun gözde oligarklarıyla mücadele edecekler.

Hâsılı Amerikan seçimleri, Fransa’dan Sırbistan’a dek birçok yerde oluşan neoliberalizme ve onun mutlak tekelci versiyonu olan sonluluk kapitalizmi denen biçimine dönük ciddî bir tepki. Ana akım Demokratlar mevcut neoliberalist elitist anlayışları devam ettirirlerse, ABD başkanlık seçiminde bu aldıkları oyu alamayabilirler.

Kısacası dünya, solun her biçimine ve her sosyal adalet yanlısına açık; yeter ki dogmatizmi bırakıp insanların hayatlarına dokunan politikalar üretebilsin!

Elbette burada bir mesaj da AKP’li  olmayan İslamcılara: Ali Şeriatî’nin mesajını güncelleyen, kendilerini ve ufuklarını yenileyen TOKAD, Anti-Kapitalist Müslümanlar gibi gruplarla Kur’an merkezli İslam’ın mesajı birleşirse ve bunlar da Gannuşi’nin özgürlükçü fikirlerini daha da radikalleştirirse Gazze için oluşan vicdan ortaklığı üzerinden farklı bir dalga üretebilirler. Bunu da başka bir yazıda ele alacağım.

 

Dipnotlar:

[1] Aslında Kârun’un tarihi bir figür olup olmaması Kur’an’daki kıssa mantığı açısından önemli değil çünkü Kur’an kıssaları tarihî belge olmaları bakımından değil ahlâkî mesaj taşıması bakımından çok önemlidir. Netice de Kârun ister tarihsel bir figür olsun isterse mitik bir kişi olsun neticede o, her hâlükârda servetin, ölçüsüz birikimin ama en önemlisi kibrin sembolü. Firavun siyasî kibrin, Kârun ekonomik kibrin sembolleri ve mesaj açık: Kibir, felâket getirir! Allah, kibri yerin dibine batırır. Malın devletin olduğu düzenlerde mazlumların safında yer alır ve onları insanlığın öncüleri olarak öne çıkartır. Bu bakımdan Kârun ve Firavun üzerine bir güncel Kur’an sosyolojisi merkezli analiz yapmak ve Asr Sûresi ile diğer önemli ayetleri de işin içine katan bir ontolojik sınıf analizi yapmayı da istiyorum.

[2] Juliana Menasce Horowitz ve Richard Fry, Trends in Income and Wealth Inequality (Gelir ve Servet Eşitsizliğindeki Eğilimler)               https://www.pewresearch.org/social-trends/2026/10/14/trends-in-income-and-wealth-inequality-2026/

[3] Algernon Austin, The Wealth of the Richest Americans is Up by Nearly $1 Million, So Trump Rewarded Them With a Big Tax Cut (En Zengin Amerikalıların Serveti Neredeyse 1 Milyon Dolar Arttı; Bunun Üzerine Trump Onlara Büyük Bir Vergi İndirimi ile Ödüllendirdi.) November 5, 2026/5 Kasım 2026, Counter Punch https://www.counterpunch.org/2026/11/05/the-wealth-of-the-richest-americans-is-up-by-nearly-1-million-so-trump-rewarded-them-with-a-big-tax-cut/

[4] World İnequalıty Report 2026, https://wir2026.wid.world/www-site/uploads/2026/09/World_Inequality_Report_2026.pdf

[5] NAFTA (Kuzey Amerika Serbest Ticaret Anlaşması / North American Free Trade Agreement), Amerika Birleşik Devletleri, Kanada ve Meksika arasında imzalanan ve 1 Ocak 1994 tarihinde yürürlüğe giren, üç ülke arasındaki gümrük vergilerini ve ticari engelleri büyük ölçüde kaldıran kapsamlı bir bölgesel ticaret anlaşması. NAFTA aynı zamanda, neoliberal ekonomi modelinin tarihteki en somut, en büyük ve en radikal uygulamalarından biridir. Neoliberalizm teorik bir çerçeve ve politika sepeti sunarken NAFTA, bu politikaların kıtasal ölçekte hayata geçirilmesini sağlayan yasal bir sözleşme işlevi görmüştür. NAFTA, özellikle Bölüm 11 (Chapter 11) mekanizmasıyla çok uluslu şirketlere devasa haklar tanımıştır. Bu madde sayesinde yabancı şirketler, kârlarını engelleyen ulusal yasalar (çevre, sağlık veya işçi hakları düzenlemeleri dâhil) çıkaran hükümetlere uluslararası tahkim mahkemelerinde dava açma hakkı kazanmıştır. Bu, piyasanın ulusal egemenliğin üzerine konmasıdır. NAFTA, sermayeye sınır ötesi tam serbesti tanırken, emeğin (işçilerin) dolaşımını sınırlandırmıştır. Bu durum, ABD’li şirketlerin fabrikalarını daha düşük ücretli ve sendikasız Meksika sınırına (maquiladora) kaydırmasına yol açmıştır. Sonuç olarak hem ABD’deki mavi yakalıların pazarlık gücü kırılmış hem de Meksika’da sendikasız ve düşük ücretli bir çalışma düzeni neoliberalizmin rûhuna uygun olarak yerleşmiştir. Özetle neoliberalizm, küreselleşmenin ideolojik motoruysa NAFTA da bu motorun Kuzey Amerika kıtasında dönmesini sağlayan dişli çark olmuştur.